Plage i Laśkiewicz

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plage i Laśkiewicz – lubelska wytwórnia lotnicza, która od 1921 jako pierwsza w odrodzonej Polsce produkowała i projektowała własne samoloty. Założona została przez Emila Plagego i Teofila Laśkiewicza w miejsce dawnej Fabryki Wyrobów Miedzianych Alberta Plagego w 1899. Zmieniła wówczas nazwę na „Zakłady mechaniczne E. Plage i T. Laśkiewicz w Lublinie” i początkowo produkowała wysoko i niskociśnieniowe kotły gorzelniane oraz elementy metalowe. W latach 1901-1908 liczba robotników zatrudnianych w fabryce wzrosła ze 154 do 300. U progu XX w. firma weszła w kooperację z firmami „Alfa Nobel” i „Westinghouse”. Po śmierci E. Plagego w 1909 i jego rodziców w 1910 udziały w spółce nabył Kazimierz Arciszewski. Nazwisko zmarłego założyciela fabryki pozostawiono w jej nazwie na prośbę spadkobierców. W 1913 firma zaczęła produkować parowe kotły okrętowe, lecz wybuch wojny przerwał rozwój działalności. Podczas I wojny światowej fabryka produkowała menażki i kuchnie polowe. Po wojnie zwiększono powierzchnię fabryki do 14 ha, a profil jej działalności zwrócił się ku przemysłowi lotniczemu. Pierwszy samolot polskiej produkcji wzniósł się w powietrze 19.06.1921 W latach 1921-1935 Zakłady mechaniczne Plage i Laśkiewicz wyprodukowały 664 samoloty, m. in. Ansaldo A-1 Balilla, Potez XV i Fokker F-VIIB/3m, ale również te własnego projektu: Lublin R-VIII, Lublin R-X, Lublin R-XIII. Ten ostatni był podstawowym samolotem obserwacyjnym lotnictwa polskiego w latach 1933-1939. W latach 1933-1935 odbyto w nich rajdy dookoła Europy, Afryki i Azji. Firma produkowała również karoserie do samochodów, ciężarówek i autobusów oraz kotły parowe. Mimo niewątpliwych sukcesów, fabryce nie udało się uniknąć porażek. Duża część z zaplanowanych inwestycji nie została zrealizowana. W 1921 podczas lotu zginął światowej sławy pilot Adam Haber-Włyński, a w 1922 życie stracili chor. Józef Ryba i sierż. Wiktor Górski, przez co lubelskie samoloty zaczęto nazywać „latającymi trumnami”. W 1935 firma została doprowadzona do upadłości poprzez działania Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych. Jego szef, gen. Ludomir Rayski dążył do upaństwowienia przemysłu lotniczego w Polsce. W 1936 nazwę zakładu zmieniono na Lubelską Wytwórnię Samolotów.

Źródła: M. Denys, Mały zakład kotlarski i trzech czeladników..., „Na Przykład” 1995, nr 30; A. Glass, Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939, Warszawa 1976, s. 17-20; J. Studziński, Zakłady mechaniczne E. Plage i T. Laśkiewicz [w:] J. Czerepińska, G. Michalska, J. Studziński, Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I, cz. I, Lublin 1995.