Państwowe Wytwórnie Uzbrojenia

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Państwowe Wytwórnie Uzbrojenia – największe przedsiębiorstwo zbrojeniowe funkcjonujące w Drugiej Rzeczypospolitej. Koncern z siedzibą w Warszawie, założony w 1927, składający się z 4 filii: Państwowej Fabryki Karabinów w Warszawie, Państwowej Fabryki Broni w Radomiu, Państwowej Fabryki Amunicji w Skarżysku i Państwowej Fabryki Sprawdzianów w Warszawie. W 1937 włączono Fabrykę Amunicji nr 2 w Dąbrowie-Bór i Fabrykę Amunicji nr 5 w Jawidzu. Zatrudnienie wynosiło: 8675 osób w 1930, 8187 osób w 1935, do 12 tys. osób w 1939. W 1938 kapitał zakładowy wynosił 123,6 mln zł. Wydatki modernizacyjne Ministerstwa Spraw Wojskowych na Państwowe Wytwórnie Uzbrojenia w latach 1931–1938 wyniosły 34,4 mln zł. W PWU wyprodukowano pierwszą rodzimą konstrukcję karabinu maszynowego pilota wz. 33 autorstwa Bolesława Jurka. W wyniku współpracy z Instytutem Technicznym Uzbrojenia opracowano karabin maszynowy pilota wz. 36, będący udoskonaleniem wz. 33. W 1930 przedsiębiorstwo zrealizowało zamówienie z Jugosławii dotyczące produkcji 30 tys. rewolwerów „Nagant”. W Fabryce Karabinów od 1937 opracowywano projekty najcięższych karabinów maszynowych o kalibrze 20 mm; powstały 4 modele wz. 38 (A, B, C, D). Do 1939 Warszawska Fabryka Karabinów zaopatrzyła wojsko w 10 700 ręcznych karabinów maszynowych oraz 7 861 ciężkich karabinów maszynowych. W 1937 wyprodukowała karabin przeciwpancerny wz. 35 „Ur”, a w 1938 stworzyła prototyp pistoletu maszynowego „Mors” wz. 39. Ponadto w Fabryce Karabinów opracowano kilka rodzajów maszyn do pisania. W radomskiej Fabryce Broni produkowano rowery „Łucznik” oraz karabinki sportowe wz. 31, a w 1931 skonstruowano prototyp pistoletu wz. 35 „VIS”. Fabryka Amunicji w Skarżysku produkowała ponadto zamki błyskawiczne oraz kłódki. Państwowe Wytwórnie Uzbrojenia wytwarzały także tokarki, frezarki, szlifierki, piły tarczowe, wiertła i gwintowniki. Podczas II wojny światowej koncern został przejęty przez okupanta niemieckiego.

Źródła: M. P. Deszczyński, W. Mazur, Na krawędzi ryzyka. Eksport polskiego sprzętu wojskowego w okresie międzywojennym, Warszawa 2004; J. Gołębiowski, Przemysł wojenny w Polsce 1918-1939, Kraków 1990; J. Gołębiowski, Sektor państwowy w gospodarce Polski międzywojennej, Kraków 1985; Państwowe Wytwórnie Uzbrojenia [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 20, Warszawa 2004.