PZL-37 „Łoś”

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

PZL-37 „Łoś” – samolot bombowy, czteromiejscowy. Najnowocześniejszy polski samolot wojskowy użyty w wojnie obronnej 1939. Projekt wstępny opracowany został w 1934 przez Jerzego Dąbrowskiego przy współpracy Piotra Kubickiego. Miał to być dwusilnikowy dolnopłat wolnonośny o konstrukcji metalowej, półskorupowej, z chowanym podwoziem. Skrzydła wzorowano na PZL-19, a w ich konstrukcji zastosowano keson Franciszka Misztala. Badania modelu w tunelu aerodynamicznym (1935) potwierdziły dobre właściwości maszyny: mały opór i dużą siłę nośną, co pozwalało na duże prędkości lotu i znaczny udźwig masy użytecznej. Prototyp PZL-37 „Łoś” został oblatany przez Jerzego Widawskiego w 1936. W 1937 przeprowadzono próby fabryczne oraz próby w Instytucie Technicznym Lotnictwa. W 1937 zamówiono dla polskiego lotnictwa serię 30 sztuk, z dostawą od 1938. Pierwsza seria 10 „Łosi A” otrzymała pojedyncze usterzenie pionowe jak w prototypie. Następna seria 20 „Łosi A bis” otrzymała podwójne usterzenie pomysłu P. Kubickiego. W największej serii zbudowano „Łosia B”, z silnikami o większej mocy. Zainteresowanie maszyną za granicą zaowocowało wersją eksportową „Łosiem C”, z silnikami francuskimi Gnôme-Rhône 14N. Miała lepsze osiągi niż wersja „B” – prędkość max. do 445 km/h. Licencję „Łosia” zakupiła Belgia. Zamówienia na bombowce wpłynęły także z Bułgarii, Jugosławii, Rumunii i Turcji. Ostatnią ofertę złożył Egipt. Zamówienia nie zostały zrealizowane z powodu wybuchu wojny. Możliwościami maszyny interesowali się także Finowie, Duńczycy oraz Estończycy. W 1939 w budowie znajdował się prototyp powiększonego „Łosia” – PZL-49 „Miś”. Do 2.09.1939 wyprodukowano 96 sztuk PZL-37, zaś wojsku dostarczono 93. W czasie działań wojennych w 1939 „Łosie” były używane do zwalczania niemieckiej broni pancernej. Po zakończeniu działań wojennych kilka maszyn przejęli Niemcy, 3 przeleciały do ZSRR, natomiast 27 (w tym jeden „Łoś A”) do Rumunii, gdzie zostały wcielone do lotnictwa rumuńskiego. Osiągi PZL-37B: prędkość max 412 km/h, wznoszenie 4,7 m/s, pułap 5900 m. Uzbrojenie: 3 ruchome k.m. 7,9 lub 7,7 mm, 2580 kg bomb.

Źródła: J. B. Cynk, Samolot bombowy PZL-37 Łoś, Warszawa 1990; A. Glass, Samoloty PZL 1928-1978, Warszawa 1980; A. Glass, K. Cieślak, W. Gawrych, A. Skupiewski, Samoloty bombowe września 1939, Warszawa 1991; E. Malak, Na drodze do PZL-37 „Łoś”, „Technika Wojskowa. Historia” 2013, nr 5; A. Morgała, Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939, Warszawa 2014.