Opiekunowie społeczni

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Opiekunowie społeczni – rozbudowa systemu opieki społecznej w Drugiej Rzeczypospolitej wiązała się z utworzeniem specjalnych jej organów, czyli opiekunów społecznych. Zapowiedź znalazła się w ustawie z 16.08.1923 o opiece społecznej. Była to inicjatywa Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej; w projekcie przewidywano powołanie opiekunów społecznych i komisji opieki społecznej powiązanych z organizacjami komunalnymi. W 12.1925 projekt za celowy uznała Rada Opieki Społecznej. Instytucje te wprowadzono rozporządzeniami z 6.03.1928 i 11.04.1929 oraz z 2.05.1929. Opiekunowie byli wybierani na okres 3 lat przez władze gminy wiejskiej lub miejskiej spośród osób posiadających prawa wyborcze do organów samorządowych (z wyłączeniem wojska i funkcjonariuszy) i mieszkających co najmniej rok na obszarze gminy. W okresie sprawowania swej funkcji (warto zaznaczyć, iż pracowali społecznie) dysponowali budżetem gminy, z którego mogli udzielać doraźnej pomocy potrzebującym. Zakres ich działań precyzowało rozporządzenie z 6.03.1928. Do obowiązków należało m.in. sprawdzanie warunków życia mieszkańców na powierzonym mu obszarze, dbanie by osoby potrzebujące otrzymały wsparcie, określanie rozmiarów i rodzaju niezbędnej opieki, kontrola warunków życia osób korzystających z opieki, składanie sprawozdań ze swej działalności gminnej/miejskiej komisji opieki społecznej. Ponadto mieli możliwość przedkładania władzom gminy swych wniosków i spostrzeżeń. W myśl przepisów to opiekun miał dostarczać: żywność, odzież i obuwie, zapewnić odpowiednie pomieszczenie ze światłem, opał, pomóc w nabyciu niezbędnych narzędzi do pracy zawodowej, udzielić pomocy higieniczno-sanitarnej, wreszcie zapewnić pogrzeb. Opiekunowie społeczni jako urzędnicy państwowi korzystali z ochrony prawnej, wsparcia ze strony władz cywilnych, samorządowych i policji. Pod koniec lat 30. w kraju działało ponad 21 tys. opiekunów społecznych. Ówczesne ustawodawstwo socjalne wraz z instytucją opiekunów społecznych nawiązywało do standardów europejskich. Niestety wypełnianie obowiązków opiekunom społecznym utrudniał brak środków i zbyt szeroko zakrojone zadania. Powodowało to, iż w części miejscowości przepisy o ich powołaniu pozostawały nie były w praktyce wykonywane.

Źródła: M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, Opieka społeczna w II Rzeczpospolitej – wprowadzenie do tekstów źródłowych, „Praca Socjalna” 2019, nr 4; K. Chaczko, „Polska w soczewce”. Ewolucja oraz modernizacja systemu opieki i pomocy społecznej w perspektywie instytucjonalnej, „Rocznik Administracji Publicznej” 2016, nr 2; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania-instytucje-działania, Rzeszów 2013; K. Kabziński, Z zagadnień organizacyjno-prawnych opieki społecznej w Polsce (w świetle czasopiśmiennictwa okresu dwudziestolecia międzywojennego), [1] (dostęp: 3.04.2020); Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiekunach społecznych i komisjach opieki społecznej, Dz. U. 1928, nr 29, poz.267; Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 11 kwietnia 1929 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych w sprawie ustanowienia opiekunów społecznych i sposobu wykonywania przez nich obowiązków, Dz. U. 1929, nr 30, poz. 291; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Pracy i Opieki Społecznej z dnia 2 maja 1929 r. o współdziałaniu organów policji państwowej z opiekunami społecznymi, Dz. U. 1929, nr 43, poz.358; J. Starczewski, Ustawodawstwo o opiece społecznej w Polsce, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 10.