Ogrody jordanowskie

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ogrody jordanowskie – obiekty parkowe zakładane na terenach polskich, głównie w miastach, od końca XIX w., opierające się na nowatorskiej idei dra Henryka Jordana zakładającej stworzenie przestrzeni dla dzieci, gdzie zabawa na łonie natury łączona była z walorami dydaktycznymi i wychowawczymi. Ówcześnie pomysł ten był rewolucyjny na skalę światową. Miejski park dra Jordana powstał w 1887 w Krakowie, zaprojektowany przez Bolesława Maleckiego. Początkowo miał powierzchnię 8 ha. Znajdowały się w nim place do gier i zabaw. Animatorzy prowadzili zajęcia, ćwiczenia i warsztaty. Kierownikiem obiektu był dr Kazimierz Homiński. Ogród był przeznaczony dla dzieci, młodzieży szkolnej i rzemieślniczej. Idea ta szybko się upowszechniła w innych miastach. W zaborze rosyjskim urządzano ogrody finansowane z funduszu Wilhelma E. Raua (ogrody Raua), a lwowskim odpowiednikiem były ogrody Towarzystwa Zabaw Ruchowych. Ogrody Jordana rozwijano po 1918 – do 1939 powstało ich około 160, a 200 było planowanych. „Jordanki” (o obszarze od 1,5 do 2 ha) miały bogaty i różnorodny całoroczny program sportowo-wychowawczy dla dzieci w wieku 3-14 lat. Ich protektorem był Józef Piłsudski. W 1934 powstało Centralne Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich, którego celem było zakładanie i prowadzenie ogrodów na terenie kraju przy pomocy Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego. W 1937 Towarzystwo rozpowszechniło swą działalność na terenach wiejskich przy współpracy z Centralną Organizacją Kół Gospodyń Wiejskich. Obiektem wzorcowym stał się plac zabaw i gier w Wacynie k. Radomia. Po 1945 kontynuowano ideę zakładania „jordanków”, choć w ograniczonym zakresie. W XXI w. przetrwało około 20 ogrodów, najczęściej w formie „parków dziecięcych”. Pełen program dużego ogrodu jordanowskiego miał obejmować: plac dla dzieci podzielonych wiekowo, plac z przyrządami gimnastycznymi, piaskownicę, brodzik z wodą, plac dla matek, trawiasty plac dla niemowląt, trawniki wypoczynkowe, tor saneczkowy, tor łuczniczy, bieżnie, strzelnicę, plac do gimnastyki i przedstawień, lodowisko, ogródek z drzewami owocowymi, zabudowę towarzyszącą, a w dużych obiektach – zwierzyniec. Ogrody te miały edukować i wychowywać przez sport i zabawę.


Źródła: M. Gołąb, Place zabaw: źródła, ewolucja, działanie, Warszawa 2014, praca magisterska, Wydział Polonistyki Uniwersytet Warszawski; A. Ostrowska-Tryzno, H. Nałęcz, A. Pawlikowska-Piechotka, Tradycja placów zabaw w Polsce i Europie, „Mazowsze. Studia regionalne” 2019, nr 31; M. Perowicz, Park jako rzecz obywatelska. Sylwetka Henryka Jordana (Polacy inspirują), [1] (12.12.2019); B. Podlacha, Krakowski Park Zabaw – pierwsze takie miejsce w Europie, [2] (12.12.2019); (s), 176 lat temu urodził się Henryk Jordan. Twórca słynnych ogrodów, „Podkarpacka Historia”, [3] (12.12.2019); Statut Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich, Warszawa 1937; J. Torowska, Park im. dra Henryka Jordana w Krakowie, Kraków 2006; K. Wędrowski, Ogrody jordanowskie i ich typy zastępcze w planach miast i wsi, Warszawa 1938; R. Wroczyński, Powszechne dzieje wychowania fizycznego i sportu, Wrocław – Warszawa 1979.