Niepubliczne szkoły wyższe

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Niepubliczne szkoły wyższe – uczelnie wyższe niefinansowane z budżetu państwa powstające na szeroką skalę w okresie transformacji ustrojowej po 1989 roku. Pierwsza uczelnia niepaństwowa powstała w Polsce w roku 1991. Mimo, że uczelnie prywatne istniały na ziemiach polskich zarówno przed I jak i II wojną światową, dopiero po 1989 roku uczelnie niepubliczne odegrały ważną rolę w rozwoju edukacji w Polsce na poziomie wyższym. W szczytowym okresie rozwoju szkolnictwa wyższego co trzeci student kształcił się w uczelni niepublicznej. Uczelnie te powstawały często poza tradycyjnymi ośrodkami akademickimi. Był to ważny czynnik podjęcia wyższych studiów także przez osoby z mniejszych miast, jak również ze środowisk wiejskich. Rozwój poszczególnych uczelni był zależny od wielu czynników, m.in. takich jak system zarządzania uczelnią, jej lokalizacja, wsparcie samorządów lokalnych, lokalna i regionalna konkurencja. Wszystkie uczelnie niepubliczne były zmuszone do konkurencji z silnym partnerem państwowym. Uczelnie państwowe w okresie transformacji zwiększyły prawie pięciokrotnie liczbę miejsc dla kandydatów, co przy odczuwalnym i pogłębiającym się niżu demograficznym oraz wyjazdach zagranicznych młodzieży musiało stworzyć wiele trudności uczelniom niepublicznym. Pomimo tego jedna z uczelni spełniła kryteria, aby stać się uniwersytetem, a kilkanaście jednostek uzyskało uprawnienia do nadawania stopni naukowych i zyskało miano uczelni akademickich. Do roku akademickiego 2000/2001 uczelni niepublicznych było już 195, a liczba studentów w tym okresie wynosiła 472 340 i rosła niemal równolegle w obydwu sektorach szkolnictwa wyższego. Z 404 tys. studentów w roku akademickim 1990/1991 liczba wzrosła do 1,93 mln w 2009 r., z czego około 34% studiowała na 330 uczelniach niepublicznych. W roku akademickim 2018/19 w Polsce działało 260 uczelni niepublicznych, w 2021/22 ich liczba zmniejszyła się do 221. Nadzór nad większością z nich sprawuje Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Powstanie i rozwój wyższego szkolnictwa niepublicznego w Polsce przyniosło szerokie możliwości w kreowaniu czynników kształtujących konkurencyjność regionów oraz prywatnej możliwości kształcenia na poziomie wyższym, w szczególności w trybie zaocznym.

Źródła: M. Geryk, Rynek uczelni niepublicznych w Polsce, Warszawa 2007; H. Moroz, Dwudziestolecie funkcjonowania niepublicznych szkół wyższych w Polsce, Kraków 2010; Szkoły wyższe i ich finanse w 2018 r., Główny Urząd Statystyczny Raport 2018, [1] [dostęp: 19.10.2020]; Ewidencja uczelni niepublicznych, [Ewidencja uczelni niepublicznych - RAD-on: RAPORTY, ANALIZY, DANE (nauka.gov.pl)] [dostęp: 27.02.2022].