Narutowicz Gabriel

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Narutowicz Gabriel – inżynier hydrotechnik, konstruktor, budowniczy elektrowni wodnych, jeden z najwybitniejszych specjalistów w zakresie hydrauliki i elektryfikacji, polityk. Urodził się 17.03.1865 r. w Telszach na Żmudzi, zmarł 16.12.1922 r. w Warszawie. Studia podjął na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu w Petersburgu, ale musiał je przerwać ze względów zdrowotnych. W 1891 r. ukończył Politechnikę w Zurychu, po czym podjął pracę w Biurze Budowy Kolei Saint Gallen-Zug. W latach 1892-1895 był w Saint Gallen inżynierem w Biurze Wodociągów i Kanalizacji. Za pomoc udzielaną w trakcie studiów Polakom ściganym przez władze rosyjskie nie mógł wrócić do kraju, w 1895 r. przyjął obywatelstwo Szwajcarii. Szybko zdobył uznanie jako inżynier, dzięki czemu trafił do znanego biura budowalnego Kürsteinera, zajmującego się budową kolei, wodociągów, kanalizacji i elektrowni wodnych. Narutowicz szczególnie zainteresował się hydroenergetyką, a jego projekty w tej dziedzinie zdobywały światowe uznanie (złote medale na wystawach w Paryżu w 1896 i 1900 r.). W latach 1898-1900 wybudował wielką elektrownię wodną Kubel pod Saint Gallen o mocy 3 000 KM, która stała się wzorem dla wielu innych inżynierów budujących tego typu elektrownie w innych państwach. W kolejnych latach kierował budową elektrowni wodnych w Szwajcarii. W latach 1905-1908 budował siłownię w Adelsbuch o mocy 10 000 KM, uczestniczył także w powstawaniu elektrowni w Refrain i Monthey, zaś jego największym osiągnięciem stała się najnowocześniejsza w Europie elektrownia na rzece Aare w Muhleberg o mocy aż 65 000 KM. W 1907 r. objął katedrę budownictwa wodnego na Politechnice w Zurychu, w latach 1911-1919 pełnił tam funkcję dziekana, był też przewodniczącym Międzynarodowej Komisji Regulacji Renu, członkiem Wydziału Budowlanego Zurychu oraz Komisji Gospodarki Wodnej przy Departamencie Spraw Wewnętrznych Rady Związkowej w Szwajcarii. W 1911 r. podczas pobytu w Galicji przedstawił koncepcję wykorzystania Dunajca do elektryfikacji tej dzielnicy, który został wprawdzie zaakceptowany przez władze austriackie, nie uzyskał jednak wsparcia finansowego. W okresie I wojny światowej był założycielem i prezesem Polskiego Komitetu Samopomocy, wszedł także do Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce utworzonego przez Henryka Sienkiewicza. W 1920 r. powrócił na stałe do Polski, 24.06.1920 r. objął funkcję ministra robót publicznych, 22.06.1922 został ministrem spraw zagranicznych. 9.12.1922 został wybrany głosami m. in. parlamentarzystów Bloku Mniejszości Narodowych na Prezydenta Rzeczypospolitej. Zaprzysiężony na urząd 11 grudnia 5 dni później został zamordowany przez związanego z endecją Eligiusza Niewiadomskiego.

Źródła: M. Andrzejewski, Gabriel Narutowicz, Warszawa 2012; F, Bernaś, Gabriel Narutowicz, Warszawa 1979; Z. Kaczmarek, Trzej prezydenci II Rzeczypospolitej, Warszawa 1988; J. Kubiatowski, Z. Landau, Gabriel Narutowicz [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXII, Warszawa 1977; J. Pajewski, W. Łazuga, Gabriel Narutowicz. Pierwszy Prezydent Rzeczypospolitej, Warszawa 1993; M. Ruszczyc, Gabriel Narutowicz. Strzały w „Zachęcie”, Katowice 1987.