Marcinkowski Karol

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Marcinkowski Karol – lekarz, społecznik, propagator pracy organicznej, spiskowiec, powstaniec. Urodził się 23.06.1800 r. w Poznaniu, zm. 6 XI 1846 r. w Dąbrówce Ludomskiej, W 1817 r. podjął studia medyczne na Uniwersytecie Berlińskim, w ich trakcie działał w tajnej organizacji studenckiej „Polonia”, za co trafił do twierdzy w Wisłoujściu. Mimo przerwy w nauce w 1823 r. ukończył studia i podjął praktykę w Poznaniu jako chirurg i ginekolog, pracował również w Szpitalu Miejskim. W końcu 1830 r. udał się do Królestwa Polskiego, by wziąć udział w powstaniu listopadowym. Po jego upadku przez Anglię i Szkocję trafił w 1832 r. do Paryża, gdzie doskonalił się w zakresie wiedzy lekarskiej. W 1834 r. zdecydował się na powrót do Poznania, został jednak aresztowany przez władze pruskie. Z więzienia wyszedł dopiero w 1837 r., gdy w Poznaniu wybuchła epidemia cholery i miejscowy Magistrat wystarał się o zwolnienie Marcinkowskiego z twierdzy w Świdnicy. Ponowne podjął wtedy praktykę lekarską, lecząc nierzadko bezpłatnie pacjentów ze wszystkich grup społecznych. Zaangażował się również w działalność społeczną, stając się jednym z najbardziej znanych zwolenników pracy organicznej i walki o wolność za pośrednictwem metod politycznych i gospodarczych, a nie czynem zbrojnym. Działał w będącym ośrodkiem propagowania postępu, uprzemysłowienia i oświaty Kasynie Gostyńskim, w 1838 r. zainicjował powstanie spółki akcyjnej dla budowy Bazaru, której później został dyrektorem. Bazar miał pełnić rolę niekontrolowanego przez władze pruskie Domu Polskiego, Znalazł się w nim hotel i polskie lokale handlowe, powstało też Polskie Kasyno (w Bazarze swą działalność gospodarczą rozpoczynał m. in. Hipolit Cegielski). W 1841 r. założył i stanął na czele Towarzystwa Naukowej Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego, którego celem było finansowanie stypendiów dla ubogiej młodzieży. Wyszukiwaniem kandydatów na studia wyższe zajmowały się komitety powiatowe towarzystwa w porozumieniu ze szkołami gimnazjalnymi, ważną rolę w tym procesie odgrywali szeroko zaangażowani księża. Obok przyszłych studentów drugą grupę stypendystów stanowili kandydaci na nauczycieli szkół elementarnych oraz na rzemieślników i kupców. W latach 1841-1846 Marcinkowski działał w poznańskiej radzie miejskiej, w 1843 r. został wybrany jej wiceprzewodniczącym, w swych wystąpieniach żądał przyznania praw wyborczych polskiej biedocie miejskiej. Organizował pomoc materialną i medyczną dla biednych mieszkańców miasta, w 1845 r. powołał do życia Towarzystwo ku wspierania ubogich i biednych w Poznaniu; dzięki swojej aktywności społecznej stał się znanym i powszechnie szanowanym obywatelem Poznania. Gdy w 1846 r. zmarł na gruźlicę na pogrzeb „Doktora Marcina” przyszło ok. 20 tys. osób.

Źródła: W. Jakóbczyk, Doktór Marcin: Jan Karol Marcinkowski 1800-1846, Poznań 1946; tenże, Karol Marcinkowski 1800-1846, Warszawa – Poznań 1981; tenże, Marcinkowski Karol [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Warszawa – Poznań 1983; M. Kośka, Adam Tytus Działyński * Karol Marcinkowski, Warszawa 2003; W. Molik, Kult Karola Marcinkowskiego, Poznań 1996; W. Rezler, Karol Marcinkowski: 1800-1846, Poznań 1987; H. Rzepecka, Kim był Karol Marcinkowski?, Lwów 1913.