Lilpop, Rau i Loewenstein SA

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Lilpop, Rau i Loewenstein SA – największe w Polsce zakłady budowy środków transportu i maszyn do 1944. Znane również jako Akcyjne Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych. Założone w 1866 przez Stanisława Lilpopa i Wilhelma Raua na bazie fabryki braci Alfreda Smitha i Douglasa Evansów powstałej w 1818. Fabrykanci opuścili Warszawę w okresie wojny krymskiej i sprzedali większość udziałów firmy. W 1868 do spółki dołączył Leon Loewenstein. W 1873 przyjęła nazwę Towarzystwa Akcyjnego Lilpop, Rau i Loewenstein. Do spółki należały zakłady górniczo-hutnicze w Drzewicy i Rozwadach oraz warszawska Fabryka Machin i Odlewów i narzędzi rolniczych. Specjalizacją była produkcja maszyn i kotłów parowych, żelaznych konstrukcji, sprzętu kolejowego, wagonów, mostów i urządzeń dla przemysłu rolniczego i spożywczego (cukrowni, gorzelń, browarów, młynów i tartaków). Zakłady rozwijały się dynamicznie, dzięki wprowadzonym ulepszeniom: wyeliminowaniu ręcznego sposobu produkcji, wprowadzeniu nowoczesnej formy reklamy i kredytowania oraz zatrudnianiu polskiego personelu. Produkty powstawały w oparciu o wzory angielskie, amerykańskie i szkockie. Ulepszone maszyny nazywano „lilpopowskimi”, „polskimi” lub „evansowskimi” co stało się znakiem ich doskonałej jakości. Firma sprzedawała produkty na terenie całego Królestwa Polskiego i Rosji. Posiadała przedstawicielstwo handlowe w Petersburgu i własne składy w Białej Cerkwi. Zatrudnienie osiągało liczbę 700 os., a wartość produkcji 600 tys. rubli. W l. 1914-1918 fabryka produkowała sprzęt wojskowy na potrzeby armii rosyjskiej. Reaktywacja spółki nastąpiła w 1921. W 1936 podpisano umowę licencyjną z amerykańskim koncernem General Motors, gwarantującą spółce wyłączność na produkcję i sprzedaż samochodów marki Opel, Chevrolet i Buick. Zysk firmy wynosił w tym okresie 51,3 mln zł. W 1938 spółka zatrudniała 3,5 tys. os. Podczas okupacji zakład włączono do koncernu Hermann Göring Werke. W 1944 hale fabryczne zakładów wysadzono w powietrze. Wartość straconego mienia oszacowano na 384,7 mln zł. Po 1945 majątek firmy przejęły władze komunistyczne. Nie została znacjonalizowana. W ocalałych budynkach stacjonowała armia radziecka. Później swą siedzibę miały tam przedsiębiorstwa państwowe: Spółdzielnia „Pinokio” (producent zabawek), Towarzystwo Świadomego Macierzyństwa i Warszawskie Przedsiębiorstwo Informatyki Przemysłu Budowlanego „Etob”.

Źródła: Akcyjne Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych Lilpop, Rau & Loewenstein w Warszawie, Warszawa b.d.w.; J. Bartyś, Lilpop Stanisław [w:] Słownik polskich pionierów techniki, red. B. Orłowski, Katowice 1984; Lilpop, Rau i Loewenstein SA, Akcyjne Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych [w:] Encyklopedia Polski, red. R. Marcinek, Kraków 1996; M. Krasucki, Katalog warszawskiego dziedzictwa postindustrialnego, http://www.przewodnik.wola.waw.pl/data/other/katalog_warszawa_2.pdf (dostęp 15.04.2019); Z. Pustuła, Stanisław Lilpop, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-lilpop (dostęp 15.04.2019); Haracz za Lilpopa, https://www.forbes.pl/przywodztwo/haracz-za-lilpopa-kolejna-reaktywacja-przedwojennej-spolki/tjdcvrn (dostęp 15.04.2019).