Kolej Północna

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kolej Północna – Cesarsko-Królewska Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda, pierwsza linia kolejowa łącząca Galicję z monarchią habsburską, utworzona w 1836 r. w oparciu o koncesję wydaną domowi bankowemu Wechselhaus S.M. von Rotschild w Wiedniu na linię kolejową łączącą Wiedeń z Bochnią. W praktyce doprowadzona do Krakowa. Od października 1836 r. koncesjonariuszem było Uprzywilejowane Towarzystwo Akcyjne Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda, które w 1885 r. zmieniło nazwę na C. K. Uprzywilejowane Towarzystwo Akcyjne Kolei Cesarza Ferdynanda. Została zaplanowana jako część magistrali kolejowej Triest – Brody zaprojektowanej w 1830 r. i stała się pierwszą linią doprowadzoną w ramach cesarstwa na tereny ziem polskich. Budowę rozpoczęto w 1837 r., na ziemie polskie kolej dotarła w okolicach Bogumina 1.09.1848 r. Ze względu na trudności finansowe odcinek prowadzący dalej na wschód do Bielska (przez Dziedzice) otwarto dopiero w 1855 r., w marcu 1856 r. połączyła się z dawną Koleją Krakowsko-Górnośląską (wtedy Państwową Koleją Wschodnią) poprzez odcinek Dziedzice – Oświęcim (ze względu na słabe wyniki finansowe firma została zwolniona z obowiązku budowy odcinka z Krakowa do Bochni). W czerwcu 1858 r. przejęła trzy odcinki likwidowanej Państwowej Kolei Wschodniej (Trzebinia – Oświęcim, Kraków – Mysłowice, Szczakowa – Granica) obejmując dzięki temu całość połączenia między Wiedniem a Krakowem. W kolejnych latach rozbudowa sieci Kolei Północnej miała miejsce przede wszystkim w Czechach, ale w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim powstało w końcu lat 70. XIX wieku i w dekadzie następnej kilka ważnych odcinków (Bielsko – Żywiec, Kraków – Bonarka, Frydek-Mistek – Bielsko, Bielsko – Kalwaria Zebrzydowska, Goleszów – Ustroń), które utworzyły tzw. Kolej Miast Śląskich i Galicyjskich. 31.10.1912 r. Kolej Północna została znacjonalizowana, a jej właścicielem zostały Cesarsko-Królewskie Koleje Państwowe. Długość sieci Kolei Północnej w 1902 r. wynosiła 1309 km (w 1856 było to 531 km), liczba przewożonych pasażerów wzrosła z 1,6 mln w 1856 r. do 15,2 mln na początku XX wieku, a tonaż przewożonych towarów zwiększył się z 1,1 mln t w 1856 r. do 19,5 mln t w 1906 r.

Źródła: A. Arkusz, Rozwój kolei żelaznych w Galicji w XIX w. [w:] „Mkną po szynach…” Z dziejów transportu i komunikacji na ziemiach polskich na przestrzeni wieków, red. T. Głowiński, R. Klementowski, Wrocław 2014; A. Dylewski, Historia kolei w Polsce, Warszawa 2012; L. Mazan, 150 lat dróg żelaznych w Galicji, Warszawa 1997; D. Opaliński, Dzieje kolei normalnotorowych na obszarze byłej Galicji [w:] Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, Rybnik 2012; S. Szuro, Informator statystyczny do dziejów społeczno-gospodarczych Galicji. Koleje żelazne w Galicji 1847-1914, red. H. Madurowicz-Urbańska, Kraków 1997.