Kolej Krakowsko-Górnośląska

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kolej Krakowsko-Górnośląska – pierwsza linia kolejowa doprowadzona z Prus na tereny Galicji, zaprojektowana w okresie istnienia stanowiącej strefę wolnego handlu Rzeczpospolitej Krakowskiej. W 1844 r. Senat Rzeczpospolitej udzielił koncesji na budowę kolei z Wolnego Miasta Krakowa do granicy Górnego Śląska oraz zatwierdził statut Towarzystwa Drogi Żelaznej Krakowsko-Górnośląskiej. Nowa linia miała się łączyć z w okolicach Mysłowic z Koleją Górnośląską, stanowiąc jej zagraniczną odnogę. Otwarta uroczyście 13.10.1847 r. linia liczyła łącznie 67 km i biegła z Mysłowic przez Szczakową i Trzebinię do Krakowa, będącego w okresie istnienia Rzeczpospolitej Krakowskiej (likwidowanej w 1846 r.) ważnym ośrodkiem handlu między należącą do Austrii Galicją a Królestwem Polskim i należącym do Prus Śląskiem, w tym rozwijającej się wymiany nielegalnej między trzema zaborami. Częścią inwestycji stał się dworzec kolejowy w Krakowie zaprojektowany przez wrocławskiego architekta Augusta Rosenbauma. W 1848 r. do linii dobudowano odcinek Szczakowa – Maczki (Granica), dzięki któremu Kolej Krakowsko-Górnośląska uzyskała połączenie z otwartą wtedy Drogą Żelazną Warszawsko-Wiedeńską, będące jedynym kolejowym połączeniem zaborów austriackiego i rosyjskiego. W 1850 r. wykupiona przez władze austriackie i przemianowana na Cesarsko-Królewską Wschodnią Kolej Państwową, powołaną w celu rozbudowy sieci kolejowej Królestwa Galicji i Lodomerii. W kolejnych latach w jej ramach powstały odcinki Trzebinia – Oświęcim (otwarty w 1856 r.), Dziedzice – Oświęcim (1856) i Bieżanów – Wieliczka (1857). Powstanie linii Dziedzice – Oświęcim pozwoliło na bezpośrednie połączenie w 1856 r. sieci kolejowej Austrii z liniami istniejącymi w Galicji (w 1856 r. uruchomiono odcinek Kraków – Dębica). W 1858 r. Wschodnia Kolej Państwowa została sprywatyzowana poprzez sprzedaż poszczególnych jej odcinków Kolei Karola Ludwika oraz Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda. Pierwsza przejęła linie na wschód od Krakowa, druga nabywając odcinki Trzebinia – Oświęcim, Kraków – Mysłowice oraz Szczakowa – Granica objęła całość połączenia między Wiedniem a Krakowem.

Źródła: A. Arkusz, Rozwój kolei żelaznych w Galicji w XIX w. [w:] „Mkną po szynach…” Z dziejów transportu i komunikacji na ziemiach polskich na przestrzeni wieków, red. T. Głowiński, R. Klementowski, Wrocław 2014; A. Dylewski, Historia kolei w Polsce, Warszawa 2012; L. Mazan, 150 lat dróg żelaznych w Galicji, Warszawa 1997; D. Opaliński, Dzieje kolei normalnotorowych na obszarze byłej Galicji [w:] Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, Rybnik 2012; S. Szuro, Informator statystyczny do dziejów społeczno-gospodarczych Galicji. Koleje żelazne w Galicji 1847-1914, red. H. Madurowicz-Urbańska, Kraków 1997.