Klemensowczycy

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Klemensowczycy – potoczna nazwa środowiska ziemian Królestwa Polskiego zbierających się na organizowanych w Klemensowie od 1843 r. przez hrabiego Andrzeja Zamoyskiego zjazdach obywatelskich poświęconych propagowaniu nowoczesnych metod gospodarowania w rolnictwie oraz niezbędności reform społecznych, ze zniesieniem pańszczyzny na czele. Żywa debata na ten temat prowadzona wśród ziemian oraz przedstawicieli warszawskiej inteligencji doprowadziła w 1842 r. do powstania spółki wydającej fachowe pismo rolnicze „Roczniki Gospodarstwa Krajowego” propagujące postęp rolniczy oraz oczynszowanie chłopów. Redaktorem wydawanego 4 razy w roku pisma został Kajetan Garbiński, rządca dóbr Zamoyskiego w Jadowie, w skład redakcji weszli m. in. Stanisław Aleksandrowicz, Adam Goltz, Tomasz Potocki. Konsekwencją prowadzonych w ramach spółki dyskusji na temat zmian w rolnictwie stał się zorganizowany w 1843 r. przez Andrzeja Zamoyskiego w należącym do niego Klemensowie pokaz racjonalnej gospodarki bezpańszczyźnianej oraz związana z nim dyskusja. Od tej pory w Klemensowie regularnie odbywały się zjazdy obywatelskie poświęcone problematyce idei unowocześnienia metod gospodarowania w rolnictwie, które miało być dokonane siłami samego ziemiaństwa. Kolejne kilkudniowe zjazdy miały miejsce w latach 1844, 1845, 1847, stając się znanym forum wymiany postępowych poglądów. Mimo, że w 1848 r. władze rosyjskie zakazały spotkań w Klemensowie nadal ukazywały się prowadzone od 1847 r. przez Zamoyskiego „Roczniki Gospodarstwa Krajowego”, odbywały się spotkania związanej z nimi Spółki Wydawniczej, a istotne dla sprawy reform społecznych i rolnych prace wydawali w kolejnych latach m. in. Andrzej Zamoyski, Józef Gołuchowski oraz Ludwik Górski. Od 1853 r. zebrania Spółki Wydawniczej „Roczników” odbywały się co kwartał w Warszawie; kolejną inicjatywą środowiska stało się wydzierżawienie folwarku do celów doświadczalnych. Korzystając ze złagodzenia polityki władz carskich w listopadzie 1857 r. Spółka Wydawnicza „Roczników Gospodarstwa Krajowego” przekształciła się w Towarzystwo Rolnicze, na czele którego stanął dotychczasowy główny redaktor „Roczników” Andrzej Zamoyski.

Źródła: R. Czepulis, Myśl społeczna twórców Towarzystwa Rolniczego (1842-1861), Wrocław – Warszawa 1964; W. Grabski, Historia Towarzystwa Rolniczego 1858-1861, t. 1-2, Warszawa 1904; C. Łagiewski, Andrzej Artur Zamoyski 1808-1874, Warszawa 1917; J. Kita, Towarzystwo Rolnicze (1858-1861) – organizacja jedno- czy trójzaborowa? [w:] Życie codzienne, gospodarka, kultura i społeczeństwo polskie w latach 1772-1918. Rozprawy z dziejów ziem polskich w okresie zaborów, Poznań 2015; K. Ślusarek, Andrzej Artur Zamoyski (1800-1874) [w:] Wybitni Polacy XIX wieku. Leksykon biograficzny, red. T. Gąsowski, Kraków 1998; I. Turowska-Bar, Polskie czasopisma o wsi i dla wsi, Warszawa 1963.