Kasy chorych

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kasy chorych – instytucje powszechnego i przymusowego ubezpieczenia chorobowego powołane do życia na mocy dekretu z 11.01.1919 oraz ustawy z 19.05.1920 wprowadzających w całym kraju ubezpieczenie od choroby i macierzyństwa osób zatrudnionych i członków ich rodzin. Kasy obejmować miały obszar powiatu, mogły też powstawać w miastach liczących ponad 50 tys. mieszkańców. Tworzenie kas było szczególnie trudne na terenach b. zaboru rosyjskiego, gdzie tego typu instytucje ubezpieczeniowe wcześniej nie istniały, wskutek czego w końcu 1921 na całym tym obszarze działały zaledwie dwie kasy, podczas gdy w b. Galicji było ich 63, zaś w b. zaborze pruskim 58. Proces budowy sieci instytucji ubezpieczeniowych został zakończony w 1928, gdy w całym kraju istniały 246 kasy chorych (plus 44 w autonomicznym województwie śląskim). W ramach realizacji nałożonych na nie zadań kasy chorych prowadziły ewidencję ubezpieczonych, pobierały składki, wypłacały świadczenia wynikające z zasad ubezpieczenia chorobowego oraz organizowały lecznictwo ubezpieczeniowe, stanowiące znaczący krok w kierunku upowszechnienia na ziemiach polskich dostępu do ochrony zdrowia (z usług lekarzy kas chorych i lecznictwa szpitalnego mogli korzystać również członkowie rodziny osoby ubezpieczonej). Kasy Chorych łączyły się w Okręgowe Związki, których głównym zadaniem było organizowanie pomocy leczniczej wykraczającej poza możliwości pojedynczych kas (leczenie specjalistyczne, czy sanatoryjne), udzielały także terenowym kasom chorych pomocy prawnej, kredytowej i organizacyjnej. Okręgowe Związki Kas Chorych tworzyły Ogólno-Państwowy Związek Kas Chorych w Warszawie, który pełnił funkcje organu nadrzędnego wobec związków okręgowych. Kasy z założenia były instytucjami o charakterze autonomicznym i samorządnym, w praktyce okazały się być silnie upolitycznione, a fakt ten wzmocniły władze sanacyjne wprowadzając w większości z nich zarządy komisaryczne. W wyniku wprowadzonej w 1932 reformy instytucji ubezpieczeniowych liczba kas chorych zmniejszyła się do zaledwie 61 (kolejnych 39 istniało w województwie śląskim). Wraz z wejściem w życie w 1934 ustawy scaleniowej kasy chorych zastąpione zostały ubezpieczalniami społecznymi posiadającymi znacznie szerszy zakres zadań i pełniącymi funkcje organów scalonych ubezpieczeń społecznych (kasy chorych do wybuchu wojny nadal istniały na Górnym Śląsku).

Źródła: K. Chylak, Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenia emerytalne w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017; Dekret o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby, Dz. Praw 1919, nr 9, poz. 122; L. Frankowska, Ubezpieczenie na wypadek choroby (Kasy Chorych), Warszawa 1929; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; J. Sadowska, Kasy Chorych w Polsce w latach 1920-1933, Łódź 2002; J. Sadowska, Lecznictwo ubezpieczeniowe w II Rzeczypospolitej, Łódź 1990; Ustawa z dnia 19 maja 1920 r. o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby, Dz. U. 1920, nr 44, poz.272; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. o organizacji i funkcjonowaniu instytucji ubezpieczeń społecznych, Dz. U. 1930, nr 81, poz. 635.