Kasa im. Józefa Mianowskiego

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kasa im. Józefa Mianowskiego – Kasa Pomocy dla Osób Pracujących na Polu Naukowym, z siedzibą w Warszawie, polska instytucja naukowa w zaborze rosyjskim. Założona w 1881 przez profesorów i absolwentów Szkoły Głównej Warszawskiej dla upamiętnienia rektora Józefa Mianowskiego. Celem powstania Kasy było inicjowanie i finansowanie działalności badawczej i wydawniczej oraz wspieranie innych instytucji naukowych, pracowni i towarzystw naukowych. Kasa oferowała stypendia naukowe, zapomogi pieniężne (jednorazowe lub okresowe), pożyczki uczonym, przyznając nagrody najwybitniejszym z nich, wydawała zapomogi na studia oraz na indywidualne prace badawcze, dofinansowywała publikację podręczników dla polskich szkół, organizowała zjazdy uczonych. Działalność Kasy polegała ponadto na wpieraniu wydawania prac naukowych, prowadzeniu własnej działalności wydawniczej, pomocy w publikowaniu czasopism naukowych i dzieł encyklopedycznych m.in. Wielkiej encyklopedii powszechnej ilustrowanej, Poradnika dla samouków oraz słownikowych m.in. Słownika języka polskiego (red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiecki), Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych ludów słowiańskich (red. F. Sulimierski, B. Chlebowski). Z dotacji Kasy wydano m.in. serie „Biblioteka Matematyczno-Fizyczna”, „Biblioteka Filozoficzna”, pierwsze polskie przekłady dzieł filozofów (m.in. Platona, Kanta, Kartezjusza), „Monografie w Zakresie Dziejów Nowożytnych”. Kasa wydawała roczniki: „Nauka Polska, Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój” (1918–1947) oraz „Organon” o zasięgu międzynarodowym (od 1936). Środki pieniężne przeznaczane na wsparcie nauki polskiej pochodziły z funduszy własnych (od darczyńców), z dotacji państwowych i z zapisów Witolda Zglenickiego, właściciela szybów naftowych w Baku. Po II wojnie światowej Kasa wznowiła działalność, a w 1951 jej agendy zostały przejęte przez Towarzystwo Naukowe Warszawskie, następnie Polską Akademię Nauk. Reaktywowana 1991 jako Kasa im. J. Mianowskiego — Fundacja Popierania Nauki.

Źródła: A. Chodubski, O zasługach inżyniera geologa Witolda Zglenickiego „polskiego Nobla” [w:] Historia polskiego przemysłu naftowego, red. M. Boryń, A. Chodubski, B. Duraj, Toruń 2014; W. Findeisen, Kasa imienia Józefa Mianowskiego 1881–2006, „Nauka” 2006, nr 3; J. Piskurewicz, P. Huebner, L. Zasztowt, Kasa im. Józefa Mianowskiego, Warszawa 1992; M. Iłowiecki, Dzieje nauki polskiej, Warszawa 1981; Kasa imienia Mianowskiego. Instytut Popierania Nauki. Dzieje, zagadnienia, organizacja 1881–1929, Warszawa 1929.