Inspekcja Pracy

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Inspekcja Pracy – powołana do życia na podstawie dekretu Tymczasowego Naczelnika Państwa z 3.01.1919 instytucja stojąca na straży przestrzegania nowoczesnych rozwiązań prawnych wprowadzanych w ustawodawstwie pracy od pierwszych tygodni niepodległości. Początkowo przepisy o inspekcji obowiązywały na obszarze b. zaboru rosyjskiego, do roku 1923 objęły całe terytorium państwa z wyjątkiem autonomicznego województwa śląskiego. Pełne unormowanie zasad funkcjonowania inspekcji przyniosło rozporządzenie Prezydenta z 14.07.1927, w wyniku którego jej zakres działania rozciągnięto również na teren województwa śląskiego. Organami inspekcji byli Główny Inspektor Pracy (w 1920-1939 był nim Marian Klott de Heidenfeldt), okręgowi i obwodowi inspektorzy pracy oraz kolegialne organy Inspekcji Pracy (centralny i okręgowe). Inspektorzy mieli prawo nieograniczonego wstępu o każdej porze dnia i nocy do wszystkich zakładów pracy i ich oddziałów oraz przeznaczonych dla robotników urządzeń fabrycznych, mogli też wnioskować do władz administracyjnych o nakładanie kar za nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów prawa pracy. Z Inspekcją związana była działalność komisji rozjemczych powołanych w 1919 roku i rozstrzygających spory zbiorowe w rolnictwie. Liczba okręgów Inspekcji Pracy liczyła w okresie międzywojennym 12, w ich ramach działało 60-70 obwodów, zaś samych inspektorów, ze względu na niedofinansowanie instytucji, było tylko nieco ponad stu. Wskutek tego, mimo wysokich ocen pracy Inspekcji i przeprowadzania rocznie około 20 tys. wizytacji zakładów pracy, skuteczność jej działania była niewysoka, a inspektorzy docierali w ciągu roku do mniej niż połowy podlegających kontroli podmiotów. Po wojnie Inspekcja objęła 16 okręgów i 93 obwody inspekcyjne, a stan kadr i problemy w działalności okazały się być porównywalne z okresem międzywojennym. Wraz ze stalinizacją Polski Inspekcja straciła swe pierwotne funkcje, w 1950 roku jej struktury zostały podporządkowane radom narodowym, a obok niej powstała wzorowana na rozwiązaniach radzieckich tzw. społeczna inspekcja pracy. Częściowa odbudowa znaczenia Inspekcji przyniosło dopiero powstanie NSZZ „Solidarność”, a pełne odzyskanie przez tę instytucję tradycyjnych uprawnień nastąpiło wraz z przemianami politycznymi przełomu lat 80. i 90. XX wieku.

Źródła: Dekret tymczasowy o urządzeniu i działalności inspekcji pracy, Dziennik Praw 1919, nr 5, poz. 90; Z. Dreszer, Nieco o początkach Inspekcji Pracy w Polsce¸ „Inspektor Pracy” 1929, nr 2; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Inspekcja Pracy w 1928 roku z uwzględnieniem okresu 1918-1928, Warszawa 1930; M. Klott, Inspekcja Pracy w Polsce, Warszawa 1937; E. Kołodziejczyk, Inspekcja Pracy w Polsce 1919-1999, Warszawa 2003; M. Święcicki, Instytucje polskiego prawa pracy w latach 1918-1939, Warszawa 1960.