Giesche SA

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Giesche SA – koncern na Górnym Śląsku, największy producent cynku w kraju funkcjonujący w latach 1922-1946. Początki spółki sięgają przełomu XVII i XVIII w., kiedy to wrocławski przedsiębiorca Georg von Giesche otworzył kopalnię galmanu. Spółka została zarejestrowana w 1860 pod nazwą Die Bergwerksgesellschaft Georg von Giesche’s Erben z siedzibą we Wrocławiu. Z funkcjonowaniem koncernu było związane powstanie na początku XX w. osiedli: Giszowiec oraz Nikiszowiec. W związku z podziałem Śląska (1922) po stronie polskiej znalazło się 80% majątku spółki. W ten sposób został utworzony koncern Giesche SA, którego siedziba mieściła się w Katowicach. Natomiast we Wrocławiu wydzielono przedsiębiorstwo Georg von Giesches Erben AG. Do spółki z Katowic należały najbardziej wydajne kopalnie węgla, w tym "Kleofas" i "Giesche". W skład koncernu wchodziły ponadto kopalnie rud cynku i ołowiu ("Matylda"), huty cynku (m.in. w Trzebini), walcownie cynku, a także zakład wyrobu porcelany (Fabryka Porcelany Giesche). Kapitał zakładowy koncernu wynosił 172 mln zł (1929). Był podzielony na 172 akcje na okaziciela po 1 mln zł każda. Pod koniec lat 20. w koncernie znajdowało zatrudnienie przeszło 20 tys. pracowników. W 1926 korporacja Silesian American Corporation (SACO) przejęła połowę akcji Giesche SA, po 1926 wszystkie akcje koncernu należały do amerykańskiej spółki SACO. Strona niemiecka, nie mogąc pogodzić się z utratą przedsiębiorstwa, opracowała tzw. plan repatriacyjny. Podczas II wojny światowej niemiecki okupant przejął kontrolę nad koncernem, a w miejsce amerykańskiego zarządu wprowadził zarząd powierniczy (1940). Po wojnie spółka została znacjonalizowana przez państwo polskie na mocy ustawy o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (1946).

Źródła: M. Dobrowolski, Giesche – śląski Moloch, https://www.pb.pl/giesche-slaski-moloch-808073 (dostęp: 07.03.2019); M. Gdynia, Materiały do roli kapitału amerykańskiego w latach 1926-1939 w zespole akt „Giesche Spółka Akcyjna“ w Katowicach, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1958, nr 1; A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2003; T. Kostro, Od cynku do kremu, Będzin 2016.