Giełdy pieniężne

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Giełdy pieniężne – giełdy instrumentów finansowych, w ramach których uczestnicy mogą dokonywać transakcji kupna sprzedaży dopuszczonych do obrotu instrumentów finansowych (papierów wartościowych) i instrumentów pochodnych (opcje, kontrakty terminowe). Celem jest ułatwienie wymiany handlowej oraz ustalanie właściwej w danej chwili ceny przedmiotu transakcji. Pierwsza giełda pieniężna na ziemiach polskich została zorganizowana w Warszawie (1817). W okresie zaborów obrót wartościami pieniężnymi był prowadzony na giełdach: w Warszawie, w Krakowie, we Lwowie i w Łodzi. W okresie międzywojennym działało w Polsce 7 giełd pieniężnych: w Warszawie, Lwowie, Poznaniu, Wilnie, Katowicach, Krakowie i Łodzi. Około 97% obrotów obejmowała giełda warszawska. W 1939 wartość środków finansowych zgromadzonych w papierach giełdowych wynosiła ponad 3 mld ówczesnych zł. Giełdy pieniężne działały na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z 28.12.1924 o organizacji giełd. Pozwolenia na otwarcie giełdy udzielał Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu. Nadzór nad giełdami pieniężnymi sprawował komisarz giełdowy. Przedmiotem działania giełd były: papiery wartościowe, weksle, czeki, dewizy, waluty, monety, kruszce. Do największych giełd pod względem wartości kwot zgromadzonych w papierach wartościowych należały: warszawska, łódzka, krakowska. Natomiast najważniejszymi pod względem wartości obrotu były obok warszawskiej giełdy poznańska i lwowska. Na giełdzie warszawskiej obroty dewizami stanowiły ok. 80% całości obrotów. Po wybuchu II wojny światowej giełdy zostały zamknięte. Dekretem z 1950 o Państwowej Inspekcji Handlowej uchylającym rozporządzenie Prezydenta RP z 1924 o organizacji giełd oficjalnie zlikwidowano giełdy pieniężne w Polsce. Ich tradycje od 1991 roku kontynuuje Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.

Źródła: D. T. Dziuba, Giełdy i ich archetypy na ziemiach polskich, Warszawa 2006; A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2003; Z. Karpiński, Giełda pieniężna [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 1, Warszawa 1981; W. Januszkiewicz, Giełdy w gospodarce światowej, Warszawa 1987; W. Morawski, Dzieje gospodarcze Polski, Warszawa 2011; M. Puławski, Dwieście lat minęło. Krótkie opisanie dziejów giełd papierów wartościowych w Polsce, „Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia” 2017, nr 5; A. Sopoćko, Giełda papierów wartościowych, Warszawa 1993.