Główny Urząd Statystyczny

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Główny Urząd Statystyczny – naczelny, niezależny organ statystyki państwowej, utworzony 13.07.1018 na mocy Reskryptu Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego, z inicjatywy Ludwika Krzywickiego. Zorganizowany z Wydziału Statystyki ówczesnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W okresie międzywojennym najważniejszym osiągnięciem GUS w zakresie statystyki krajowej było przeprowadzenie pierwszych spisów ludności (1921, 1931), opracowanie i opublikowanie wyników spisów. Od 1921 GUS rozpoczął wydawanie map administracyjnych Rzeczpospolitej Polskiej, w związku z czym strukturę instytucji poszerzono o Referat Kartograficzny utworzony w 1925. W ramach realizacji programów badawczych GUS wykonał jedyny wówczas w Europie bilans płatniczy państwa (1924). W dwudziestoleciu międzywojennym GUS wydawał m.in. „Statystykę miast Polski” (1928, 1930), „Atlas Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej” (1930), „Miesięcznik Statystyczny” (1921-1930), „Statystykę Pracy” (1922-1939), „Wiadomości Statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego” (1923-1939), „Handel Zagraniczny Rzeczypospolitej Polskiej” (1924-1939), „Kwartalnik Statystyczny” (1924-1934), „Mały rocznik Statystyczny” (1930-1939). Pierwsze badania statystyczne po zakończeniu II wojny światowej zrealizowano w 1945 (w tym spis rolny), 14.02.1946 przeprowadzono Powszechny Sumaryczny Spis Ludności, a w 1950 Narodowy Spis Powszechny (kolejne w latach 1960, 1970, 1988, 2002, 2011). W 2002 GUS przeprowadził równolegle Powszechny Spis Ludności i Mieszkań oraz Powszechny Spis Rolny. Współcześnie funkcjonowanie GUS reguluje ustawa z 29.06.1995 o statystyce publicznej. Do zadań urzędu należy w szczególności koordynowanie prac z zakresu statystyki, opracowywanie oraz ogłaszanie wyników badań dotyczących życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego, w tym z zakresu statystyki międzynarodowej. Instytucja bierze udział w pracach Eurostatu na mocy umowy o współpracy (1990) i pełni rolę polskiego koordynatora krajowego w ramach Specjalnego Standardu Upowszechniania Danych.

Źródła: C. Domański, „Wiadomości Statystyczne” jako istotny element edukacji statystycznej społeczeństwa, „Wiadomości Statystyczne” 2017 nr 4; T. Kijek, Kapitał innowacyjny przedsiębiorstwa. Akumulacja i wykorzystanie, Lublin 2017; A. Koszela, Kierunki rozwoju polskiej statystyki publicznej do 2017 roku, Warszawa 2012; B. Łazowska, Główny Urząd Statystyczny w latach 1918-1939, „Wiadomości Statystyczne”, 2013, nr 7; Z. Strzelecki, Główny Urząd Statystyczny [w:] Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 1, Warszawa 1981; Historia Polski w liczbach. Statystyka Polski. Dawniej i dzisiaj, t. 4, Warszawa 2017; Rys historyczny, [1] (dostęp: 31.08.2019).