Fabryki chemiczne w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Fabryki chemiczne w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego – w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego rozbudowywano już istniejące oraz budowano nowe fabryki chemiczne, niezbędne dla rozwoju produkcji zbrojeniowej i uznawane za symbol nowoczesnego przemysłu. Ważnym zadaniem inwestycyjnym była budowa fabryki prochu. Za budowę, wyposażenie, uruchomienie i eksploatację odpowiadała Państwowa Wytwórnia Prochu i Materiałów Kruszących w Pionkach. Początkowo obiekt nosił nazwę Wytwórnia Prochu nr 5, od 1938 r. Państwowa Wytwórnia Prochu Oddział Krajowice k. Jasła (Gamrat-Opacie). Budowę rozpoczęto w 1937 r.; w 1939 r. zaczęto montaż maszyn i urządzeń. Do wybuchu wojny nie uruchomiono produkcji. Spółka Akcyjna Przemysłu Chemicznego „Boruta” w Zgierzu podjęła się budowy i uruchomienia Wytwórni Nitrozwiązków Organicznych w Obleśnej Górze k. Sarzyny (pow. łańcucki). Budowę rozpoczęto w 1937 r., rozruch mechaniczny nastąpił w 1939 r., ale nie uruchomiono produkcji przed wojną. W Chmielowie k. Tarnobrzega miały powstać Zakłady Chemiczne Związku Koksowni w Katowicach; nie uruchomiono ich do września 1939 r. W 1935 r. rozpoczęto budowę fabryki celulozy w Niedomicach, ukończono w 1937 r. Zatrudnienie miało znaleźć 300 robotników i 50 urzędników. W 1937 r. SA „Lignoza” w Katowicach otrzymała zgodę na utworzenie oddziału fabrycznego w Pustkowie k. Dębicy. Miał on produkować formalinę oraz materiały zapalające i wybuchowe. Wznoszenie hal fabrycznych rozpoczęto w 1938 r. Przed wybuchem wojny ukończono 19 obiektów; załoga liczyła ponad 400 robotników; wykwalifikowany personel pochodził z zakładów w Krywałdzie. W ramach COP powstała też pierwsza fabryka sztucznego kauczuku (tzw. ker) w Dębicy. 6.11.1937 zawiązała się firma Zakłady Chemiczne „Dębica” SA w Warszawie. Zakłady miały przetwarzać alkohol etylowy na sztuczny kauczuk według metody opracowanej w Instytucie Chemicznym w Warszawie. Próbną partię keru wyprodukowano w grudniu 1938 r. Przed wojną zatrudniano 126 pracowników, wytwórczość sięgała 8 t keru miesięcznie. W Dębicy wybudowano też Fabrykę Gum Jezdnych; pierwsze opony wyprodukowano 30.03.1939, w 1939 r. pracowało w fabryce ok. 600 osób; na dobę produkowano 350 sztuk opon. W maju 1939 r. rozpoczęto również budowę fabryki acetylenu w Łańcucie.

Źródła: Z. Dziemianko, Przemysł zbrojeniowy w Centralnym Okręgu Przemysłowym, Toruń 2004; J. Gołębiewski, COP. Dzieje industrializacji w rejonie bezpieczeństwa 1922-1939, Kraków 2000; tenże, Przemysł wojenny w Polsce 1918-1939, Kraków 1990; T. Jurga, Obrona Polski 1939, Warszawa 1990; Relacja gen. bryg. inż. Aleksandra Litwinowicza o polskim przemyśle zbrojeniowym w okresie międzywojennym, 1940 styczeń 31, Bâile Herculane [w:] Wrzesień 1939. Przemysł zbrojeniowy Rzeczypospolitej w relacjach i wspomnieniach. Wybór i opracowanie W. Włodarkiewicz, Warszawa 2007; M. Wańkowicz, Ognisko naszej siły! COP! Stalowa Wola, Rzeszów, Dębica, Niedomice, ujarzmiony Dunajec, Poznań 1938.