Dziewoński Karol

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dziewoński Karol – profesor chemii organicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, wybitny badacz w dziedzinie farmaceutyków i technologii farbiarstwa, dydaktyk. Urodził się 18.08.1876 w Jarosławiu, zmarł 6.12.1943 w Krakowie. Studiował na Wydziale Chemii Szkoły Politechnicznej we Lwowie uzyskując stopień inżyniera technologa, później doktora nauk technicznych. Asystent w Katedrze Chemii Organicznej Politechniki Lwowskiej (1898-1901), następnie Uniwersytetu we Fryburgu (1902-1904) oraz w Szkole Chemicznej w Miluzie (1904-1906). Kierownik Centralnego Laboratorium Kuwajewskiej Manufaktury w Iwanowo-Wozniesieńsku w Rosji (1906). Dyrektor II Zakładu Chemicznego na Uniwersytecie Jagiellońskim (1911-1939) oraz Dziekan Wydziału Filozoficznego (1920-1922). W Polskiej Akademii Umiejętności pełnił kolejno funkcję: członka korespondenta (1919), członka czynnego (1923) i sekretarza Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego (od 1926). Podczas II wojny światowej aresztowany i więziony w Krakowie, Wrocławiu i obozie koncentracyjnym w Oranienburgu (1939-1940). Zajmował się technologią chemicznego barwienia i chemią barwników. Prowadzone przez niego badania dotyczyły barwnych węglowodorów o wielu pierścieniach skondensowanych oraz zależności ich barwy. Badał zastosowanie barwników w technikach farbiarskich. Szczególną uwagę poświęcał syntezie wielu związków organicznych, m.in. pochodnych acenaftenu, który był podstawowym produktem do otrzymywania m.in. leków oraz pestycydów. W obszarze badaniach K. Dziewońskiego znajdował się naftalen oraz pochodne chinoliny. Opracował nowe metody w syntezie wielopierścieniowych połączeń o układach heterocyklicznych w syntezie organicznej. Wyniki badań zostały zawarte w 111 rozprawach naukowych. Współpracował z przemysłem farbiarskim. Otrzymał godność członka honorowego Międzynarodowego Towarzystwa Chemików Kolorystów.

Źródła: Dziewoński Karol [w:] Uczeni polscy XIX-XX stulecia, red. A. Śródka, Warszawa 1994; Z. Kluz, K. Łopata, Z dziejów chemii na Uniwersytecie Jagiellońskim, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1984, nr 3-4; J. Moszew, Dziewoński Karol (1876 - 1943) [w:] Polski Słonik Biograficzny, t. 6, Kraków 1948; L. Hajdukiewicz, Wyrok na Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1989; J. Paprocki, Kalendarium Chemików – Polskich i Europejskich. Karol Dziewoński (1876-1943), „Chemik” 2016, nr 8.