Czaplicka Maria

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Czaplicka Maria – wybitna etnografka, antropolożka i geografka, pierwsza w historii kobieta, która objęła Katedrę Antropologii na Uniwersytecie Oksfordzkim. Urodziła się 25.10.1884 r. w Warszawie, zmarła 27.05.1921 r. w Bristolu. Maturę zdała w gimnazjum męskim w Lipawie, następnie podjęła naukę w sekcji matematyczno-przyrodniczej Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie. W 1910 r. jako pierwsza kobieta uzyskała stypendium Kasy im. Mianowskiego, dzięki któremu mogła kontynuować studia w Londynie. Studiowała w katedrze antropologii funkcjonującej przy London School of Economics, w 1911 r. przeniosła się do Szkoły Antropologii Uniwersytetu Oksfordzkiego, gdzie bliżej zainteresowała się Syberią. Dyplom z antropologii uzyskała w 1912 r. Jeszcze w trakcie studiów zaczęła publikować pierwsze teksty naukowe, podjęła współpracę z Brytyjskim Towarzystwem Popierania Wiedzy, Towarzystwem Folklorystycznym oraz Królewskim Towarzystwem Antropologicznym, którego członkiem została w 1914 r. W 1914 r. wydała książkę Aboriginal Siberia. A study in Social Anthropology, dzięki której udało jej się zdobyć środki na zorganizowanie wyprawy badawczej na Syberię. Badania prowadziła wspólnie z Harrym Hall`em, w trakcie wyprawy przemierzyli blisko 5 tys. km badając nieznany wcześniej obszar ujścia Jeniseju oraz tereny położone między tą rzeką a Leną. Zebrali bogaty materiał źródłowy, na który złożyły się liczne fotografie, eksponaty, wywiady i notatki. Po powrocie w 1915 r. do Anglii szeroko popularyzowała zdobytą w trakcie wyprawy wiedzę o Syberii i zamieszkujących ją ludach. Jako pierwsza kobieta otrzymała Katedrę Antropologii na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie wykładała kulturę Europy Środkowej, Wschodniej i Syberii (pracowała tam do 1919 r.). Jej pionierskie badania poświęcone były przede wszystkim kwestiom szamanizmu, kultu duchów, wierzeń, zjawisku histerii arktycznej, podejmowała też zagadnienia związane z seksualnością ludów Syberii. W 1916 r. wydała książkę My Siberian Year, będącą rozbudowaną relacją z wyprawy syberyjskiej. W 1918 r. została członkinią Królewskiego Towarzystwa Geograficznego, w 1919 r. wyjechała z cyklem wykładów do Stanów Zjednoczonych. W 1920 r. Królewskie Towarzystwo Geograficzne za badania etnograficzne i geograficzne w północnej Syberii uhonorowało ją Nagrodą Murchisona. W 1920 r. na krótko otrzymała posadę na Uniwersytecie w Bristolu, z którego po roku została zwolniona. Za granicą konsekwentnie wspierała sprawę niepodległości Polski oraz polskie ruchy kobiece, po odzyskaniu niepodległości współpracowała z Klubem Politycznym Kobiet Postępowych. W 1921 r. popełniła samobójstwo.

Źródła: M. Banaszkiewicz, Antropolog wobec odmienności kulturowej i przyrodniczej. Refleksje Marii Czaplickiej z ekspedycji syberyjskiej, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” 2017, t. 17; A. Ciesielska, Maria Antonina Czaplicka [w:] Stosunki międzynarodowe i wkład Polaków w dziedzictwo kulturowe, red. S. Kowalska, Poznań – Kalisz 2014; G. Kubica, Maria Czaplicka – płeć, szamanizm, rasa. Biografia antropologiczna, Kraków 2015; taż, Maria Czaplicka: z warszawskich szkolnych kompletów, przez ekspedycję syberyjską do brytyjskiej antropologii [w:] Polki – bieg przez historię. Emancypantki, bojowniczki, obywatelki, red. D. Waniek, Warszawa-Kraków 2020; F. Larson, Pionierki. Maria Czaplicka i nieznane bohaterki antropologii, Kraków 2021; U. Ryciak, Poławiaczki pereł. Pierwsze Polki na krańcach świata, Kraków 2020; S. Skowron-Markowska, Z Oksfordu na Syberię. Dziedzictwo naukowe Marii Antoniny Czaplickiej, Wrocław 2012.