Cieszkowski August

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Cieszkowski August – ekonomista, działacz społeczny i polityczny, filozof. Urodził się 12.09.1814 r. w Suchej pod Warszawą, zmarł 12.03.1894 r. w Poznaniu. Studiował w Krakowie i Berlinie, doktorat uzyskał w 1838 r. Heidelbergu. W 1838 r. wydał w Berlinie pracę Prolegomena prezentującą jego system filozofii historii, w 1846 r. ukazała się rozprawa Ojcze nasz, w której nie tylko przedstawił pełną wersję swych poglądów, ale też krytykę ówczesnego systemu społecznego z propozycjami jego naprawy. Był autorem przyjętej przez zjazd wrocławski w 1848 r. pierwszej w historii odezwy do parlamentów wzywającej do powszechnego porozumienia między państwami, powszechnego rozbrojenia i powołania do życia międzynarodowego trybunału sprawiedliwości. W 1848 r. był autorem koncepcji i jednym z założycieli Ligi Polskiej, stawiającej sobie za cel jawne i legalne działania na rzecz sprawy polskiej. W tym samym roku opublikował okólnik w sprawie zakładania kas oszczędnościowych dla mieszkańców wsi. Przez wiele lat pełnił funkcję posła do sejmu pruskiego, gdzie nie tylko walczył o polskie interesy, ale także wspierał budowę kolei oraz rozwój elektryczności (w ramach Towarzystwa Naukowej Pomocy zachęcał młodzież do studiowania elektrotechniki). W 1850 r. odmówił przyjęcia funkcji ministra finansów w rządzie pruskim, aktywnie natomiast zabiegał o rozwój szkolnictwa postulując utworzenie uniwersytetu w Poznaniu oraz zwiększenie liczby szkół średnich w Poznańskiem, bezskutecznie domagał się również zakładania ochronek wiejskich dla dzieci. W 1857 r. został prezesem założonego wtedy Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, którego koncepcję przedstawił jeszcze w 1843 r. Jako pierwszy prezes określił kierunek działania Towarzystwa w kolejnych latach, zainicjował też wydawanie „Roczników” Towarzystwa. Funkcję prezesa pełnił w latach 1857-1858, 1861-1868 oraz 1885-1894. W 1893 r. doprowadził do powstania w ramach Towarzystwa Przyjaciół Nauk wydziału prawniczo-ekonomicznego. W 1860 r. został prezesem Koła Polskiego w sejmie pruskim, gdzie nadal domagał się zwiększenia finansowania szkół w Wielkim Księstwie Poznańskim. W 1870 r. utworzył z Żabikowie wyższą szkołę rolniczą, której nadał imię swej zmarłej żony Haliny (władze pruskie zamknęły szkołę w 1877 r.). W 1873 r. został członkiem Akademii Umiejętności w Krakowie. W Wierzenicy założył jedną z największych prywatnych bibliotek naukowych na ziemiach polskich.

Źródła: S. Dziamski, Cieszkowski August [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Poznań 1981; W. Jakóbczyk, Cieszkowski i Liga Polska, „Przegląd Historyczny” 1948, t. 38; tenże, Przetrwać nad Wartą 1815-1914, Warszawa 1989; A. Roszkowski, Poglądy społeczne i ekonomiczne Augusta Cieszkowskiego, Poznań 1923; W. Sajdek, Postęp bez rozboju. Podstawy teorii dynamizmu społecznego w filozofii Augusta Cieszkowskiego, Lublin 2008; A. Wojtkowski, August Cieszkowski (1814-1894) [w:] Wielkopolanie XIX wieku, T. II, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1966; A. Żółtowski, August Cieszkowski 1814-1894, Kraków 1921.