Chrzanowski Bernard

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chrzanowski Bernard – działacz społeczny i oświatowy w zaborze pruskim, adwokat. Urodził się 27.07.1861 r. w Wojnowicach, zmarł 12.12.1944 r. w Konstancinie. Po maturze podjął w 1880 r. studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, skąd przeniósł się na studia prawnicze do Berlina (w ich trakcie wspierało go Towarzystwo Naukowej Pomocy). Po studiach i obowiązkowych praktykach podjął w 1890 r. pracę adwokata w Poznaniu. Zaangażował się w działalność społeczną, uczestnicząc w pracach zarządu obwodu Towarzystwa Naukowej Pomocy na miasto Poznań, był członkiem Towarzystwa Czytelni Ludowych, a od 1893 r. Związku Sokołów Wielkopolskich. W latach 1895-1921 pełnił funkcję jego prezesa doprowadzając do znaczącego rozwoju organizacji, obejmującej swym zasięgiem teren całej Rzeszy, szczególnie tereny Westfalii i Nadrenii, gdzie znajdowały się duże skupiska polskie. Jako prezes „Sokoła” wielokrotnie stawał przed sądem w procesach przeciw nadużyciom władz pruskich. Pisał w „Przeglądzie Poznańskim”, zaangażował się również w działalność polityczną. W 1899 r. został członkiem Ligi Polskiej, zaś w 1901 r. został wybrany do sejmu w Berlinie, gdzie przez lata umiejętnie bronił polskich interesów. W ramach sekcji kulturalnej Ligi zajmował się wydawaniem książek, elementarzy, śpiewników i obrazów historycznych, organizował też wycieczki do Krakowa dla młodzieży pracującej. W 1898 r. zainicjował w poznańskim Bazarze Wykłady Ludowe im. Adama Mickiewicza. W powstałej w 1905 r. związanej z endecją „Straży” objął kierownictwo sekcji kulturalnej, wprost nastawionej na walkę z germanizacją. W 1909 r. stanął na czele pierwszego zarządu Towarzystwa Demokratycznego (później Towarzystwa Demokratyczno-Narodowego) w Poznaniu, pełniąc tę funkcję przez 10 lat. W 1904 r. wszedł do władz Towarzystwa Czytelni Ludowych, przyczyniając się do ponownej aktywizacji jego działań. Działał na rzecz włączenia w akcję narodową mieszkańców Pomorza, Warmii, Mazur i Śląska, uczestnicząc w pracach wydziału kulturalno-oświatowego powstałej w 1913 r. Rady Narodowej. Jako propagator wycieczek i miłośnik Tatr w 1913 został pierwszym przewodniczącym założonego w Poznaniu Towarzystwa Krajoznawczego. Wspierał również rozwój skautingu w Wielkopolsce, wydając zbiór gawęd dla harcerzy. W 1910 r. został dyrektorem Banku Przemysłowców SA w Poznaniu. Po odzyskaniu niepodległości zerwał związki z endecją, od 1919 r. pełnił funkcję podsekretarza stanu do spraw oświaty w Ministerstwie b. Dzielnicy Pruskiej, w latach 1922-1928 był kuratorem okręgu szkolnego poznańskiego, szczególną uwagę zwracając na szkoły wiejskie, zniósł w zarządzanym przez siebie okręgu kary cielesne w szkołach. Do końca życia wspierał ruch harcerski i sokolski.

Źródła: G. Łukomski, Bernard Chrzanowski (1861-1944). Biografia Polaka zachodniokresowego, Poznań 2005; W. Jakóbczyk, Bernard Chrzanowski (1861-1944) [w:] Wielkopolanie XIX wieku, T. II, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1966; tenże, Chrzanowski Bernard [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Poznań 1981; J. Marczewski, Narodowa Demokracja w Poznańskiem 1900-1914, Warszawa 1967; S. Papee, Bernard Chrzanowski, Poznań 1928; tenże, Bernard Chrzanowski jako wychowawca młodzieży, Poznań 1928.