Chociszewski Józef

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chociszewski Józef – działacz społeczny i narodowy, redaktor, wydawca, pisarz ludowy. Urodził się 28.02.1837 r. w Chełście w powiecie czarnkowskim, zmarł 11.11.1914 r. w Gnieźnie. W 1859 r. podjął pracę w redakcji wydawanego przez Hipolita Cegielskiego „Dziennika Poznańskiego”, w latach 1861-1862 był współredaktorem „Gwiazdki Cieszyńskiej”, na łamach której propagował ideę oświaty ludowej prowadzonej w duchu narodowym. Wydalony przez władze austriackie w 1862 r. trafił do Pielgrzymowic, gdzie do tego typu działalności zainspirował Karola Miarkę. Następnie przybył do Chełmna, w którym objął redakcje „Nadwiślanina” oraz „Przyjaciela Ludu”, tam też zaczął pisać i publikować „powiastki dla ludu”, będące wyrazem jego dążenia do rozwoju oświaty ludowej, opartej na pracy organicznej i solidaryzmie społecznym niezbędnym do obrony interesów narodowych. Otwarcie głoszone poglądy narodowe skutkowały kilkukrotnym uwięzieniem Chociszewskiego, po raz pierwszy w latach 1863-1865. Po wyjściu z więzienia był sekretarzem Towarzystwa Rolniczego w Piasecznie, zakładając jego agendy w okolicznych wsiach i głosząc referaty oświatowe dla chłopów. W kolejnych latach podjął wydawanie kierowanego do włościan „Piasta” oraz „Przyjaciela Dzieci”, później „Przyjaciela Dzieci i Młodzieży”. Po powrocie do Chełmna założył m.in. „Katolika”, którego wydawanie w 1869 r. odstąpił Karolowi Miarce. W 1869 r. przybył do Poznania, gdzie założył księgarnię na Garbarach. Wydawał liczne powieści dla ludu, ale też przeznaczone dla włościan podręczniki z historii, literatury i geografii. Podejmował również wydawanie kolejnych czasopism (m. in. „Dzwon Wielkopolski”, „Gawędziarz Poznański”, „Lech”, Wielkopolanin”), których żywot ze względu na represje władz pruskich był z reguły krótki. Rozwinął w tym czasie działalność społeczną zakładając spółdzielnię rzemieślniczą Towarzystwo Wzajemnej Pomocy „Ul” wspierającą polskich wytwórców w walce z konkurencją niemiecką, a także nastawione na oszczędność i walkę z pijaństwem Towarzystwo dla Popierania Wstrzemięźliwości „Jutrzenka”. W 1893 r. objął w Inowrocławiu redakcję „Dziennika Kujawskiego” skierowanego do włościan, rzemieślników i robotników. Dążąc do realizacji stawianych w zakresie oświaty ludowej celów Chociszewski napisał ponad 150 prac, a łączny ich nakład wyniósł ok. 3 mln egzemplarzy, nakład innych publikacji wydanych jego staraniem sięgnął 2 mln.

Źródła: M. Dereżyński, Życie, czyny i środowisko najpracowitszego Wielkopolanina, Szamotuły 1929; E. Pieścikowski, Chociszewski Józef [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Poznań 1981; tenże, Józef Chociszewski (1837-1914) [w:] Wielkopolanie XIX wieku, T. II, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1966; W. Sobkowiak, Chociszewski Józef [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. III, Kraków 1937; tenże, Józef Chociszewski (1837-1914), Gniezno 1937.