Centralny Związek Kółek Rolniczych

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Centralny Związek Kółek Rolniczych – organizacja rolnicza działająca na polu kultury i oświaty. Powstała w 1918 w ramach Centralnego Towarzystwa Rolniczego. Związek uniezależnił się 24.03.1920. Pierwszym prezesem został chłop Piotr Sobczyk. Działalność obejmowała województwa: warszawskie, lubelskie, kieleckie, łódzkie, białostockie, pomorskie oraz wołyńskie, poleskie i nowogrodzkie, gdzie od 1925 działały wyodrębnione statutowo związki zrzeszone w Zjednoczeniu Związków Kółek i Organizacji Rolniczych Ziem Wschodnich. Do CZKR należały także Koła Gospodyń Wiejskich oraz Centralny Związek Młodzieży Wiejskiej. W l. 1918-1929 liczba kół wzrosła z 913 do 2520. Liczba członków wahała się między ok. 45 tys. a 100 tys. Celem Związku było zjednoczenie ruchu chłopskiego, inicjowanie pracy społecznej w zakresie oświaty zawodowej i ogólnej poprzez wykłady i kursy. Związek reprezentował interesy rolników wobec organów państwowych. Organizował pomoc przy rozwoju działalności spółdzielczej, zakładaniu placówek handlowych, przemysłowych, domów ludowych, kas pożyczkowych itp. CZKR zakładał szkoły rolnicze, upowszechniał czytelnictwo prasy i książek. Budował doświadczalne fermy rolnicze, stacje hodowli drobiu i organizował wycieczki do wzorowych zakładów oraz pokazy inwentarza. Pośredniczył również przy wysyłaniu do Danii, Finlandii i Czechosłowacji młodych rolników na praktyki zawodowe. Dzielił się na działy: organizacyjny, oświaty rolniczej, produkcji zwierzęcej i roślinnej, ekonomiki rolniczej, spółdzielczości rolniczej, melioracji rolnych i pomiarów. Wydawał „Przewodnik Kółek i Stowarzyszeń Rolniczych" (1920) i „Poradnik Gospodarstw Wiejskich” (1924). CZKR rozwijał ideologię państwowotwórczą, popierał konstytucję marcową. Od 1926 związał się z sanacją. Było to podstawą do wzbudzania antyziemiańskich konfliktów. W 1929 CZKR wszedł w skład Centralnego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych. Najważniejszymi działaczami byli: P. Sobczyk, Tomasz Wilkoński, Józef Kowalczuk, Błażej Stolarski, Antoni Langer, Zdzisław Czabłowski i Tadeusz Niedzielski. Członkiem honorowym CZKR był marszałek Józef Piłsudski.

Źródła: J. Borkowski, A. Gurnicz, Kółka Rolnicze w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1978; Centralny Związek Kółek Rolniczych: Sprawozdanie za rok 1925 nr 1, Warszawa 1926; 1-sze uroczyste zebranie Rady Głównej Centralnego Towarzystwa Organizacyj i Kółek Rolniczych, Warszawa 1929; Sprawozdanie Centralnego Związku Kółek Rolniczych za lata 1923-1924, Warszawa 1925; Statut Centralnego Towarzystwa Organizacyj i Kółek Rolniczych w Warszawie, Warszawa 1935.