Centralna Kasa Spółek Rolniczych

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Centralna Kasa Spółek Rolniczych – instytucja kredytowa działająca w ramach stowarzyszeń spółdzielczych. Powstała 26.03.1907 we Lwowie jako Krajowa Centralna Kasa dla Spółek Rolniczych. Zaistniała na bazie ruchu spółdzielczego Biura Patronatu dla Spółek Oszczędności i Pożyczek przy Wydziale Krajowym we Lwowie Franciszka Stefczyka powstałego w 1899. Kasa miała charakter samorządowy i celem jej działania był rozwój spółdzielczości rolniczej. Kapitał zakładowy wynosił 2 mln koron austriackich. 26.07.1919 przemianowana na Centralną Kasę dla Spółek Rolniczych w Warszawie i połączona z Kasą Centralną Rolniczych Stowarzyszeń Pożyczkowych w Warszawie. Obszar działalności obejmował całą Polskę. Celem CKSR było podniesienie materialne i kulturalne drobnego rolnictwa poprzez wspieranie aktywności i rozwoju spółdzielni rolniczych. Kasa udzielała spółdzielniom korzystnych kredytów, pełniła funkcję pośrednika w zużytkowaniu nadwyżek, współpracowała przy organizacji i finansowaniu spółdzielni oraz przedsiębiorstw rolniczych, m. in. drobnych gospodarstw rolnych i wiejskich warsztatów drobnoprzemysłowych. Pełniła funkcję edukacyjną, ucząc rolników dokonywania operacji pieniężnych i zapoznając ich z nowoczesnymi formami wymiany. Od 1919 by skorzystać z usług CKSR należało zostać jej członkiem. Najliczniejszą grupą były spółdzielnie: kredytowe wiejskie, kredytowe z ograniczoną odpowiedzialnością, rolniczo-handlowe, mleczarskie, jajczarskie, centrale gospodarcze. 1.09.1927 fundusze obrotowe wynosiły 37 mln zł. Kredyty zaciągnięte przez spółdzielnie kredytowe w CKSR stanowiły 68,1 % ogólnej sumy kredytów. Główną formą kredytu był weksel. Udzielano go na 3 miesiące z możliwością prolongaty po częściowej spłacie. W l. 1929-1933 zadłużenie Kasy sięgnęło sumy 171 mln zł. CKSR przetrwała kryzys finansowy. Do 1937 liczba członków wzrosła z 5153 (1933) do 5597. CKSR nie zaprzestała działalności w okresie okupacji. Po 1944 utworzono wspólną centralę gospodarczą i finansową dla całego ruchu spółdzielczego, 10.06.1945 Kasa weszła w skład Banku Gospodarstwa Spółdzielczego.

Źródła: Co każdy rolnik wiedzieć powinien o Centralnej Kasie Spółek Rolniczych, Warszawa 1937; M. Kłusek, Centralna Kasa Spółek Rolniczych (1919-1946), „Krakowskie Studia Małopolskie” 2015, nr 20; Z. Landau, Centralna Kasa Spółek Rolniczych [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Garlicki, Warszawa 1999; Statut Centralnej Kasy Spółek Rolniczych, Warszawa 1937.