Budowa Gdyni

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Budowa Gdyni – największa inwestycja gospodarcza II Rzeczypospolitej w postaci budowy nowoczesnego portu morskiego wraz z nowym miastem. Po odzyskaniu niepodległości Polska uzyskała dostęp do morza, lecz nie posiadała na swoim obszarze większego portu. Wobec trudności w korzystaniu z portu w Wolnym Mieście Gdańsku władze państwowe podjęły decyzję o budowie nowego portu w wiosce rybackiej Gdynia. Wstępny projekt został przedstawiony w 1920 podczas posiedzenia Sejmu Ustawodawczego. W roku następnym rozpoczęto pierwsze prace inwestycyjne, a w 1922 Sejm RP uchwalił ustawę o budowie portu w Gdyni. Głównym projektantem i kierownikiem budowy portu morskiego został Tadeusz Wenda. Prace nadzorował i wspierał Eugeniusz Kwiatkowski. Strategiczne znaczenie budowanego portu wzrosło po otwarciu już w 1921 odcinka linii kolejowej łączącej Gdynię z resztą kraju (z pominięciem Gdańska). Rok później oddano też do użytku fragment tzw. magistrali węglowej Osowa-Kościerzyna-Bydgoszcz. Początkowo z powodu trudności finansowych tempo budowy nie było duże. Mimo tego już 29.04.1923 uroczyście otwarto „tymczasowy port wojenny i schronisko dla rybaków” w Gdyni. 13 sierpnia tego roku przypłynął pierwszy statek oceaniczny – parowiec SS „Kentucky” pod banderą francuską. Budowa portu przyspieszyła w drugiej połowie lat 20. Powstał port towarowy, pasażerski i rybacki. Zbudowano również port wojenny, specjalny basen żeglarski, stocznię, falochrony, składy portowe, chłodnie i urządzenia przeładunkowe. Zdolność przeładunkową zaplanowano początkowo na 2,5 mln ton rocznie. Wynik ten osiągnięto już w roku 1929, wobec czego podniesiono ją do poziomu 10 mln t rocznie (w roku 1938 przeładunek towarów wyniósł 9 mln 174 tys. t). Tuż przed wojną długość nabrzeży portowych wynosiła 12,8 km. W 1930 uruchomiono pierwsze regularne połączenie pasażerskie Gdynia – Nowy Jork. Wraz z budową portu rozwijało się samo miasto. 10.02.1926 Gdynia uzyskała prawa miejskie. Szybko wzrastała liczba mieszkańców: 1921 – 1,2 tys., 1926 – 12 tys., 1931 – 44 tys., 1936 – 83 tys., 1939 – 127 tys. (powierzchnia Gdyni wynosiła wówczas 66 km2). Zbudowano spójnie zaplanowane miasto złożone z dzielnic przemysłowych, mieszkaniowych i uzdrowiskowych. Powstało wiele najwyższej klasy gmachów, np. dworzec kolejowy (1923-1926), zespół łuszczarni ryżu (1927-1928), zespół Dowództwa Floty i Marynarki Wojennej na Oksywiu (1924-1930), Dworzec Morski (1932-1933). W latach 1924-1939 Gdynia przekształciła się w duże i nowoczesne miasto oraz jeden z największych i najnowocześniejszych portów w Europie. Budowa Gdyni uznawana jest za sztandarowy przykład sukcesu gospodarczego II Rzeczypospolitej.

Źródła: L. Budka, Urządzenia przeładunkowe portu w Gdyni, [Gdynia] 1938; W. Czerwińska, Narodziny portu [w:] Dzieje Gdyni, red. R. Wapiński, Wrocław 1980; R. Mielczarek, Budowa portu handlowego w Gdyni w latach 1924-1939, Gdańsk 2001; W. Roszkowski, Gdynia [w:] Węzły pamięci niepodległej Polski, zesp. red. Z. Najder i in., Kraków-Warszawa 2014, A. Szczerski, Gdynia – architektura [w:] Węzły pamięci niepodległej Polski, zesp. red. Z. Najder i in., Kraków-Warszawa 2014; A. Tarkowska, Gdynia między wojnami. Opowieść o narodzinach i życiu miasta 1918-1939, Łódź 2009; T. Wenda, Rzut oka na warunki powstania portu w Gdyni, [Gdynia] 1938.