Benni Tytus

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Benni Tytus – wybitny fonetyk, językoznawca i pedagog. Dydaktyk języków obcych. Założyciel Instytutu Fonetycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Głuchoniemych w Warszawie. Urodzony 26.12.1877 w Warszawie, zmarł 1.11.1935. Studiował językoznawstwo na uniwersytetach w Lipsku, Fryburgu, Monachium i Hamburgu. Obronił doktorat z filozofii we Fryburgu (1905). Profesor Uniwersytetu Warszawskiego (od 1920). Nauczyciel języka polskiego w gimnazjum męskim w Starej Wsi koło Warszawy (1907-1912) i w szkole żeńskiej w Klarysewie (1912-1914). Pracował jako pedagog nauczając języków obcych i prowadząc zajęcia z fonetyki m.in. w Seminarium Nauczycieli dla Głuchoniemych (od 1914). Sekretarz Komisji Szkół Wyższych (1915). Pracownik Rady Sekcji Oświecenia Publicznego Departamentu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Tymczasowej Rady Stanu. Członek i wiceprezes Międzynarodowego Towarzystwa Fonetyki Eksperymentalnej (1928-1935). Prekursor nauczania głuchoniemych. Pionier opracowań w zakresie nauczania mowy głuchych. Do nauki mowy i czytania dla głuchoniemych posłużył się metodą graficzną. Stworzył podstawy polskiej fonetyki eksperymentalnej. Prowadził badania dotyczące relacji zachodzącej między pisownią a wymową pod względem dydaktycznym. Twórca nowego systemu transkrypcji fonetycznej nauki wymowy słów obcojęzycznych. Zajmował się grafemiką, ortofonią oraz porównywaniem wymowy polskiej, angielskiej, niemieckiej i francuskiej. Wskazał przyczyny zmian wymowy nosówek w języku polskim. Przedstawił pełne opracowanie tzw. fonetyki wizualnej języka polskiego. Zbadał i określił zasób głosek polskich i sposób ich wymawiania. Zmodyfikował trójkąt samogłoskowy, którego pierwotnym twórcą był Wolfgang Hellwag. Wprowadził termin „głoska przejściowa”. Dokonał podziału samogłosek w zależności od otwarcia ust. Autor m.in. "Opis fonetyczny języka polskiego" (1920), "Fonetyka opisowa w gramatyce języka polskiego" (1923), "Palatogramy polskie" (1931) oraz podręcznika "Gramatyka angielska" (1922).

Źródła: T. Benni, Czytanie z ust dla ogłuchłych w wieku późniejszym, Warszawa 1927; Benni Tytus [w:] Uczeni Polscy XIX-XX stulecia, red. A. Śródka, 1994; K. Bryzek, Tytus Benni — twórca podstaw fonetyki polskiej i kodyfikator ortofonii (rozważania nie tylko rocznicowe), „Poradnik Językowy” 1975, nr 9; P. Ruszkiewicz, Tytus Benni’s Views on English Graphemics, „Acta Philologica” 1972, nr 5; S. Słoński, Ś. p. Tytus Benni (1877–1935), „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego” R. 28 (1935); J. Strutyński, Gramatyka polska, Kraków 2006; A. Śródka, P. Szczawiński, Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, nr 1, Wrocław 1983.