Bartel Kazimierz

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bartel Kazimierz – ur.3.03.1882 we Lwowie, zm. 26.07.1941 we Lwowie, polityk, matematyk. Studiował na Politechnice Lwowskiej, Uniwersytecie Lwowskim i Monachijskim. Był wykładowcą geometrii wykreślnej, fotogrametrii i perspektywy malarskiej. Od 1913 prof. geometrii wykreślnej na Politechnice Lwowskiej. W czasie I wojny światowej wcielony do armii austriackiej; brał udział w konflikcie zbrojnym polsko-ukraińskim oraz wojnie 1919-1920. W 1919 szef oddziału kolejowego Sztabu Generalnego. Od 12.1919 do 13.12.1920 był ministrem kolei żelaznych. W 1925 współtworzył Partię Pracy. Po przewrocie majowym pięciokrotny premier (w l. 1926, 1928-1929, 1929-1930). Pełnił także funkcję wicepremiera (10.1926-06.1928) oraz ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego (1926-1927). Jako premier podjął działania przyśpieszające budowę portu w Gdyni i linii kolejowej Bydgoszcz-Gdynia, porządkujące i rozwijające ustawodawstwo pracy. Dokonania jego gabinetów to też modernizacja i budowa nowych węzłów kolejowych, dróg o twardej nawierzchni, uruchomienie komunikacji autobusowej międzymiastowej, nowoczesna polityka morska. Dokonania miał także w polityce walutowej dzięki Planowi stabilizacyjnemu. W 1927 doprowadził do uchwalenia prawa oficjalnie uznającego gminy żydowskie. Ponadto doprowadził do uobywatelnienia ok. 600 tys. Żydów, uchodźców z bolszewickiej Rosji. Odsunięty od władzy w 1930 wrócił do pracy naukowej. Zeznawał w procesie brzeskim jako świadek, broniąc oskarżonych. Był zwolennikiem porozumienia z Frontem Morges. Podpisał też petycję do prezydenta RP domagającą się amnestii dla więźniów brzeskich, zmiany ordynacji wyborczej i powołania Rządu Jedności Narodowej. W l. 1922-1930 poseł na sejm, 1938-1939 senator z nominacji prezydenta. Okupację sowiecką spędził we Lwowie, pracując na Politechnice Lwowskiej. W 07.1940 odrzucił ofertę współpracy z ZSRR. 2.07.1941 aresztowany przez Niemców. Rozstrzelany 26.07.1941. Miał znaczący wkład w naukę polską i europejską. Autor m.in. Geometria wykreślna (1919), Perspektywa malarska (T. I 1928, T. II-III 1955-1958), Wykresy niektórych danych statystycznych odnoszących się do życia gospodarczego Polski w latach 1924-1928 (1929).

Źródła: W. Bonusiak, Kto zabił profesorów lwowskich, Rzeszów 1989; M. M. Drozdowski, Budowniczowie II Rzeczypospolitej. Na przywitanie stulecia odzyskania niepodległości, Warszawa 2018; P. Duber, Działalność polityczna Kazimierza Bartla w latach 1926-1930. Z dziejów „liberalnego skrzydła” obozu sanacyjnego, Warszawa 2014; S. Kalbarczyk, Kazimierz Bartel (1882-1941). Uczony w świecie polityki, Warszawa 2015; tenże, Kazimierz Bartel. Ostatnia ofiara zbrodni na profesorach lwowskich w lipcu 1941, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2011, nr 7; A. Krawczyk, Kazimierz Bartel, premier Rzeczypospolitej (15 V-4 VI 1926, 8 VI-24 IX 1926, 27 IX – 30 IX 1926, 27 IV 1928-13 IV 1929, 29 XII 1929-17 III 1930) [w:] Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Chojnowski, P. Wróbel, Warszawa – Wrocław 1992; Z. Pawlikowska –Brożek, Wykaz profesorów i docentów matematyki pracujących w polskich uczelniach w latach 1919-1939, „Roczniki Polskiego Towarzystwa Matematycznego”, seria II Wiadomości Matematyczne XXIV, 1982; M. Smogorzewska, A. K. Kunert, Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Słownik biograficzny, t. I, Warszawa 1998.