Bank Polski SA

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bank Polski SA – bank emisyjny i centralny powołany w ramach reform stabilizacyjnych Władysława Grabskiego. 15.04.1924 odbyło się założycielskie zebranie akcjonariuszy, a 28.04. bank rozpoczął działalność. Kapitał założycielski w kwocie 100 mln zł rozpisano na 1 mln akcji. Skarb państwa początkowo posiadał 1%, pozostałe znalazły się w rękach osób prywatnych, przedsiębiorstw, instytucji, banków itp. Prezesem został Stanisław Karpiński. Bank miał zapewnić stabilność waluty polskiej, w związku z tym otrzymał szeroką autonomię w relacjach z rządem. W statucie określono rozmiary bezprocentowego kredytu dla skarbu państwa oraz zasady przyjmowania do zastawu papierów wartościowych emitowanych przez państwo i instytucje państwowe. Równocześnie mógł prowadzić inne czynności bankowe: udzielanie kredytów dyskontowych i lombardowych, działalność przelewową, kupno i sprzedaż kruszców, walut obcych, przyjmowanie wkładów i depozytów, zakup papierów procentowych. W efekcie Planu stabilizacyjnego z 1927 kapitał akcyjny Banku podniesiono do 150 mln zł. Posiadał ok. 50 oddziałów plus oddział w Gdańsku (Polska Kasa Rządowa). Po 1926 realizował politykę finansową państwa oraz współfinansował plany gospodarcze. We wrześniu 1939 nastąpiła ewakuacja; siedzibą stał się Paryż, a od lipca 1940 Londyn. Finansował niektóre wydatki rządu polskiego, administrował majątkiem i aktywami zdeponowanymi w bankach zagranicznych. Ponadto wydrukowano nowe bilety, które miały trafić do obiegu w kraju po wojnie. Na okupowanych ziemiach polskich oddziały banku uległy likwidacji; na obszarze Generalnego Gubernatorstwa Niemcy w grudniu 1939 utworzyli Bank Emisyjny (emitował złoty „krakowski”). Jego zadaniem było dyskontowanie weksli, udzielanie krótkoterminowych pożyczek, przyjmowanie wkładów w obrocie depozytowym i żyrowym. W 1945 funkcjonowały dwa polskie banki centralne: Narodowy Bank Polski w kraju (utworzony przez komunistów; z uprawnieniami emisyjnymi) oraz centrala Banku Polskiego w Londynie. Na mocy umowy z 24.06.1946 Bank Polski odzyskał prawo do dysponowania złotem znajdującym się w bankach emisyjnych w Europie, USA i Kanadzie oraz przywrócono mu formalne prawo wykonywania czynności bankowych (cofnięte dekretem o NBP). Po wykorzystaniu jego zasobów został postawiony w stan likwidacji w listopadzie 1951.

Źródła: Bank Polski S.A. [w:] W. Morawski, Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa 1998; W. Grabski, Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej (1924-1925), Warszawa 1927; A. Jezierski, C. Leszczyńska, Bank Polski S.A. 1924-1951, Warszawa 1994; Z. Karpiński, Bank Polski 1924-1939, Warszawa 1958; C. Leszczyńska, Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924-1936. W systemie Gold Exchange Standard, Warszawa 2013; taż, Rzut oka na dzieje polskiej bankowości centralnej, Warszawa 2004; Obwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 15 kwietnia 1924 r. w przedmiocie rozpoczęcia czynności przez Bank Polski, Dz. U. 1924, nr 34, poz. 360; Obwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 28 listopada 1927 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu statutu Banku Polskiego, Dz. U. 1927, nr 113, poz. 966; F. Skalniak, Bank Emisyjny w Polsce 1939-1945, Warszawa 1966.