Bank Krajowy dla Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bank Krajowy dla Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim – bank publiczny w Galicji wzorowany na podobnych instytucjach przedlitawskiej części monarchii austrowęgierskiej, założony w 1883 r. na mocy uchwały Sejmu Krajowego we Lwowie z października 1881 r. Powstał z inicjatywy marszałka Sejmu Mikołaja Zyblikiewicza i podlegał Sejmowi za pośrednictwem Wydziału Krajowego. Bank miał w założeniu być uzupełnieniem istniejącego systemu instytucji kredytowych, ale także ze względu na swój publiczny charakter działać na rzecz dobra ogółu, czyli wspierać rozwój gospodarczy Galicji. Kapitał banku określono na 2 mln koron, później został podniesiony do 4 mln, zaś w 1907 do 15 mln. Rada Banku wybierana była przez Sejm Krajowy, początkowo bank posiadał oddziały bankowy i hipoteczny, z czasem pojawiły się komunalny i kolejowy. Obok aktywności w zakresie kredytu hipotecznego, tradycyjnej dla tego typu instytucji w innych krajach monarchii, Bank Krajowy udzielał kredytu komunalnego, był pionierem wprowadzenia specjalnych obligacji komunalnych umożliwiających kredytowanie samorządów komunalnych, podjął kredytowanie budowy kolei, pośredniczył w umieszczaniu na rynku emitowanych przez władze krajowe pożyczek, a także przeprowadzał akcje ratowania zagrożonych instytucji finansowych (Galicyjski Bank dla Handlu i Przemysłu SA w Krakowie, Akcyjny Bank Związkowy we Lwowie). Poprzez pełnione funkcje zbliżał się do pozycji quasi-banku centralnego, a o jego znaczeniu wiele mówił fakt, iż w 1913 r. w jego posiadaniu znajdowała się duża część środków i kredytów całego galicyjskiego systemu bankowego (m. in. 30% kapitałów, 70% wkładów, 60% kredytów hipotecznych). Do wybuchu wojny Bank Krajowy udzielił kredytów długoterminowych na łączną kwotę 843 mln koron, co oznaczało znaczące wsparcie finansowe gospodarki galicyjskiej. Z jego kredytów najczęściej korzystali przedstawiciele klas średnich w miastach, ale także wielka własność ziemska, instytucje komunalne, przedsiębiorstwa kolejowe i drobni chłopi. Po wybuchu I wojny światowej centrala banku została przeniesiona do Nowego Sącza, a później do Wiednia; powrót do Lwowa nastąpił w 1917 r. Po odzyskaniu niepodległości bank został podporządkowany Ministerstwu Skarbu, a jego nazwę zmieniono w 1920 r. na Polski Bank Krajowy przenosząc siedzibę do Warszawy. W 1922 r. nastąpiła formalna nacjonalizacja banku, zaś w 1924 r. wszedł obok Państwowego Banku Odbudowy oraz Zakładu Kredytowego Miast Małopolskich w skład tworzonego wtedy Banku Gospodarstwa Krajowego, którego prezesem został uprzedni wieloletni dyrektor Banku Krajowego, a później prezes Polskiego Banku Krajowego Jan Kanty Steczkowski.

Źródła: Bank Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim. Pamiętnik za pierwsze 25 lat istnienia, Lwów 1909; M. Ben-Joseph, Adversities of autonomy: Bank Krajowy Królestwa Galicyi i Lodomeryi and the politics of credit in Galicia 1870-1913, Kraków 1999; K. Broński, Rozwój galicyjskiego systemu bankowego w latach 1841-1914 (zarys problematyki), „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2007; J. Drohojowski, Historia założenia Banku Krajowego, Lwów 1910; Z. Landau, Bank Gospodarstwa Krajowego, Warszawa 1993; W. Morawski, Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa 1998.