Bank Bniński, Chłapowski i Plater "Tellus" SA w Poznaniu

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bank Bniński, Chłapowski i Plater "Tellus" SA w Poznaniu – pierwszy bank akcyjny na ziemiach polskich założony w Poznaniu w 1862 r. z deklarowanym kapitałem w wysokości 1,5 mln marek (500 tys. talarów). Założycielami spółki byli wielkopolscy ziemianie Ignacy Bniński ze Samostrzeli, Tadeusz Chłapowski z Turwi oraz Stanisław Plater z Wroniaw, a opublikowany w prasie w sierpniu 1861 r. projekt prospektu emisyjnego zapowiadał powołanie „Stowarzyszenia interesów rolniczych pod firmą Tellus” działającego w oparciu o idee pracy organicznej. Pierwsze zebranie akcjonariuszy spółki odbyło się w poznańskim Bazarze 26.06.1862 r., statut został zaakceptowany przez sąd 19.10.1862 r., walne zgromadzenie akcjonariuszy odbyło się 15.12.1862 r., a w skład rady zawiadowczej weszli m. in. Leon Sapieha, Leopold Kronenber i Mieczysław Kwilecki. Bank działalność podjął 4.02.1863 po wpisie do ksiąg sądowych. Zakres działania spółki obejmował kupno i sprzedaż nieruchomości ziemskich, zarządzanie nimi, kupno i sprzedaż hipotek oraz udzielanie pożyczek pod hipotekę, z czasem poszerzono go o pośrednictwo na rynku produktów rolnych i narzędzi rolniczych (w 1871 r. bank otworzył kantor obrotu ziemiopłodami). „Tellus” inwestował w długoterminowe pożyczki hipoteczne, a także w nieruchomości i niewielkie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego. Niewielką rolę w działalności banku odgrywała współpraca z działającymi w Wielkopolsce spółdzielniami polskimi. Bank w kolejnych latach, z wyjątkiem roku 1867, był przedsięwzięciem zyskownym. W 1872 r., w związku z zachwianiem jego stabilności finansowej, zdecydowano o podniesieniu kapitału akcyjnego do 1,5 mln talarów, a dystrybucja akcji podjęta została również w Berlinie, Wrocławiu, Warszawie, Lwowie i Wilnie. Zaangażowany w spekulacje giełdowe i niekompetentnie zarządzany bank upadł w 1873 r. stając się jedną z ofiar kryzysu bankowego tego roku (straty z tytułu spekulacji na giełdzie wynieść miały w 1873 r. 0,5 mln talarów). Upadek „Tellusa” spowodował bankructwo założonego rok wcześniej Banku Potworowski, Małęcki, Plewkiewicz i Ska, a także zachwiał stabilnością Banku Kwilecki, Potocki i Ska. Dalekosiężnym skutkiem bankructwa „Tellusa” stała się utrata zaufania dla bankowości polskiej w zaborze pruskim i zahamowanie na dłuższy czas jej rozwoju.

Źródła: S. Karwowski, Historia Wielkiego Księstwa Poznańskiego, T. II, Poznań 1909; R. Macyra, Tellus – szlachetne cele, smutny koniec, „Kronika Miasta Poznania” 1997, nr 2; K. Morawski, Wspomnienia z Turkwi, Kraków 1981; W. Morawski, Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa 1998; H. Sitarek, Rola kredytu w rozwoju gospodarki Wielkopolski na przełomie XIX i XX w. Bank Związku Spółek Zarobkowych w Poznaniu 1885-1918, Warszawa – Poznań 1977; W. Stobrawa, Bank Bniński, Chłapowski i Plater „Tellus” SA w Poznaniu, „Gazeta Bankowa” 1989, nr 35.